Dicle Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bölümü Öğr. Gör. Dr. Mehmet Serkan Şahin tarafından kaleme alınan akademik çalışma, Malatya siyasi tarihinin bu dev çınarını tüm yönleriyle gün yüzüne çıkardı. Araştırma, Zabcı’nın 1923’ten 1950’ye kadar uzanan ve İsmet İnönü’den sonra TBMM tarihinde en uzun süre Malatya milletvekilliği yapan isim olmasını sağlayan 27 yıllık parlamento serüvenini, tüm yasama faaliyetleri, önergeleri ve kanun teklifleriyle gözler önüne seriyor.
1923’TE BAŞLAYAN PARLAMENTO HAYATI
Mahmut Nedim Zabcı, askeri bürokrasiden gelen kökeniyle yeni devletin inşasında aktif rol oynamaya hazır bir idealistti. Siyasi kariyeri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu meclisi niteliğindeki ve Türk inkılap tarihine yön veren en radikal kararların alındığı 1923 yılındaki İkinci Dönem TBMM ile başladı.
Zabcı, bu ilk meclis döneminde sıradan bir milletvekili olarak kalmadı; aksine devrimlerin mutfağında yer aldı. Bugün hayatımızın akışını belirleyen modern saat sistemine geçişte başroldeydi. Günü yirmi dört saate bölen ve saat sisteminin değişimini öngören kanun tasarısını hazırlayan komisyonun sözcülüğünü üstlendi. Bu yönüyle Zabcı, sadece Malatya’nın değil, modern Türkiye’nin gündelik yaşam pratiğinin şekillenmesinde de direkt katkı sahibi oldu.
DÖNEM DÖNEM MAHMUT NEDİM ZABCI
Mahmut Nedim Zzbcı; 1927, 1931, 1935, 1939, 1943 ve 1946 seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) tarafından üst üste aday gösterilerek tam 7 dönem boyunca aralıksız mecliste yer aldı. 27 yıllık bu devasa yasama kariyerinin sayısal verileri ve dönemsel analizleri ise oldukça çarpıcı detaylar barındırıyor:
En Aktif Dönem (2. Meclis Dönemi): Cumhuriyetin ilk dört yılını (1923-1927) kapsayan bu hararetli süreç, Zabcı’nın performansının zirvesiydi. Genel kurulda 6 defa söz aldı, 16 önergeye ve 5 kanun teklifine imza attı. Sosyal inkılapların hazırlanması süreçlerine komisyon düzeyinde doğrudan katkı sundu.
En Pasif Dönem (5. Meclis Dönemi): 1935-1939 yılları arasını kapsayan bu dönemde Mahmut Nedim Bey adeta derin bir sessizliğe büründü. Genel kurulda hiç söz almadığı gibi; önerge veya kanun teklifi gibi hiçbir yasama ve denetim faaliyetinde bulunmadı. Dr. Mehmet Serkan Şahin bu durumu, o yıllarda tamamen yerleşen "tek parti rejiminin" ve resmileşen "parti-devlet bütünleşmesinin" milletvekilleri üzerindeki tek tipleştirici etkisine bağlıyor.
Malatya Milletvekilleri Arasındaki Liderliği: Zabcı, dönemsel olarak kıyaslandığında kendi şehrinin milletvekilleri arasında tam bir performans lideriydi.
2. ve 3. Dönemlerde: En fazla önerge veren Malatya milletvekili oldu.
4. ve 8. Dönemlerde: En fazla kanun teklifi veren Malatya milletvekili unvanını aldı.
6. Dönemde: Dönem boyunca önerge ve kanun teklifi veren tek Malatya milletvekili olarak meclis kayıtlara geçti.
7. Dönemde: Hem en fazla önerge hem de en fazla kanun teklifi veren isim yine oydu.
EZBER BOZAN DETAY: 27 YILDA SIFIR SORU ÖNERGESİ!
Mahmut Nedim Zabcı’nın çeyrek asrı aşan siyasi hayatında en dikkat çekici hususlardan biri, meclis başkanlığına hiç soru önergesi vermemiş olmasıdır. Hükümet denetimi noktasında soru önergesi yoluna başvurmayan Zabcı, bunun yerine doğrudan kanun teklifleri ve çözüm odaklı genel önergelerle sonuca gitmeyi tercih etmiştir. Ayrıca, görevine olan bağlılığının bir göstergesi olarak, 27 yıl boyunca farklı dönemlerde toplamda sadece 5 ay izin kullanmıştır.
SİYASET ÜSTÜ BİR EĞİTİM SEVDASI
Mahmut Nedim Zabcı, Ankara'da yasama faaliyetlerini sürdürürken seçim bölgesi ve memleketi olan Malatya ile bağını hiçbir zaman koparmadı. Şehrin yerel sorunlarını meclis gündemine taşımak için çok sayıda önerge verdi ancak onun asıl büyük devrimi eğitim alanında oldu.
Eğitimi memleketin kurtuluşu olarak gören Zabcı, Ankara ve İstanbul gibi büyükşehirlere üniversite eğitimi (yüksek tahsil) için giden Malatyalı gençlerin adeta hamisi oldu. Öğrencilerin en büyük çilesi olan barınma ve yurt sorununu çözmek adına "Okumuşu Çoğaltma ve Okuyanı Koruma Cemiyeti" bünyesinde olağanüstü bir seferberlik başlattı. Malatyalı gençlerin ceplerinden harçlıklarından, kalacakları güvenli yurtlara kadar her detayla bizzat ilgilendi.
"OYLARINIZI MAHMUT NEDİM BEY’E VERİN"
Zabcı’nın gençliğe ve eğitime yaptığı bu yatırımlar, siyasi tarihte eşine az rastlanır bir vefa örneğiyle taçlandı. 1950 seçimlerine gidilirken, Ankara ve İstanbul’da okuyan Malatyalı üniversite öğrencileri tek yürek oldu.
28 Mart 1950 tarihinde "Yüksek Tahsilde Bulunan Malatyalı Gençlerin Hemşehrilerine Beyannamesi" başlıklı resmi bir bildiri yayınladılar. Tam 4 sayfadan oluşan bu tarihi beyannamede, gençlik örgütleri Mahmut Nedim Zabcı’nın 27 yıl boyunca Malatya’ya ve öğrencilere yaptığı devasa hizmetleri maddeler halinde sıralayarak memleketlerindeki akrabalarından, anne ve babalarından yaklaşan seçimlerde oylarını tekrar Mahmut Nedim Zabcı’ya vermelerini talep ettiler.
ÇEYREK ASIRLIK BAŞARININ VE KOLTUĞU KORUMANIN ŞİFRELERİ
Çok partili döneme geçiş sancılarının yaşandığı 1950 yılına kadar, tek parti döneminde bir siyasetçinin kesintisiz 27 yıl boyunca CHP Başkanlık Divanı tarafından aday gösterilmesi ve yerini koruması tesadüf değildi. Dr. Mehmet Serkan Şahin’in analizine göre Mahmut Nedim Zabcı’nın bu uzun soluklu başarısının arkasında şu temel dinamikler yatıyordu:
Askeri Bürokrasi Gücü: Milli Mücadele kökenli kurucu kadronun bir parçası olması, ona devlet mekanizmasında doğal bir meşruiyet sağlıyordu.
İnkılaplara Sarsılmaz Bağlılık: Atatürk ilkelerinin ve inkılaplarının yasal statü kazanarak hayata geçirilmesinde gösterdiği sadakat, parti genel merkezi nezdinde onu vazgeçilmez kılıyordu.
Halk ve Gençlik Desteği: Seçim bölgesine yönelik somut hizmetleri, ulaşılamayan bir siyasetçi olmak yerine öğrencilerin yurt sorununu çözecek kadar halkın içinde yer alması, ona sarsılmaz bir taban gücü sağladı.
Makalenin tamamına ulaşmak için buraya tıklayınız.
