Malatya tarih boyunca pek çok medeniyete ve kritik döneme ev sahipliği yaptı ancak şehrin göbeğinde, her gün önünden geçtiğimiz Atatürk Evi Müzesinde saklanan öyle detaylar var ki duyanlar hayretler içinde kalıyor. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Malatya’ya ayak bastığı o tarihi günlerde nerede kaldığını, kimlerle ne konuştuğunu ve o odada hangi gizli kararların alındığını hiç merak ettiniz mi?
Dahası, Milli Mücadele döneminin gizli kriptolu harp telgraflarından, ilk Cumhuriyet paralarına ve düşman çatlatan Mavzerlere kadar uzanan devasa bir koleksiyon tam burada, Malatyalıları bekliyor. BUSABAH Medya'ya konuşan Atatürk Evi Müze görevlisinin açıklamalarıyla, her gün önünden geçtiğimiz o taş binanın bilinmeyenleri ilk kez gün yüzüne çıktı.
“TÜRK OCAĞI BİNASI OLARAK TEMELİ ATILDI”
Türk Ocağı binası olarak yapılması planlanan yapının temelini dönemin Valisi Nevzat Tandoğan tarafından atıldığını söyleyen müze görevlisi,
“Malatya’nın Battalgazi ilçesi Küçük Hüseyinbey Mahallesi’nde yer alan bu muazzam yapının temeli, 14 Ağustos 1926’da dönemin efsanevi Valisi Nevzat Tandoğan tarafından Türk Ocağı binası olarak atıldı. Kesme taştan yapılmış kare planlı bina, Ulusal Mimarlık Akımı’nın şehrimizdeki en güzel örneklerinden biri”
ifadelerine yer verdi.
“BU BİNADA MALATYALI VATANDAŞLARLA BİR ARAYA GELDİ”
Atatürk’ün şehir yöneticileri ve halk temsilcileri ile bu binada bir araya geldiğini belirten müze görevlisi,
“Mustafa Kemal Atatürk ilk kez 13 Şubat 1931’de Malatya ziyaretinde burayı şereflendirdi. Şehir yöneticileri ve halk temsilcileriyle burada buluştu. İkinci ziyaretini ise 14 Kasım 1937’de gerçekleştirdi ve dönemin Halkevi olan bu binada Malatyalı vatandaşlarla bir araya geldi. Türk Ocaklarının kapatılmasının ardından bina; Cumhuriyet Halk Fırkası İl Merkezi, Türkiye’nin ilk halkevlerinden biri (19 Şubat 1932), Malatya Lisesi ek binası ve Halk Eğitim Merkezi olarak şehre hizmet etti. 1981'de Atatürk Evi olan yapı, 2008-2009 restorasyonuyla bugünkü Atatürk Anı Evi ve Etnografya Müzesi kimliğini kazandı”
şeklinde konuştu.
Peki, bu müzenin koridorlarında sergilenen ve ilk kez göreceğiniz o gizemli nesneler neler? İşte kare kare o tarihi parçalar…
1. ATATÜRK’ÜN ÇALIŞMA ODASI
Müzenin kalbi sayılan bu odada zaman 1931 yılında durmuş gibi. Ahşap oyma çalışma masası, hokka takımı, antika masa saati ve tarihi siyah çevirmeli telefon... Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 13 Şubat 1931’de Malatya’nın ekonomik ve sosyal durumu, özellikle de pamuk üretimi ve ihracatı hakkındaki hayati brifingleri bizzat bu masada dinledi. Şehrin geleceğine yön veren kararlar bu odada konuşuldu.
2. SUBAY TÖREN KILIÇLARI
Müzede sergilenen ve kabzasında Ay-Yıldız işlemeleri bulunan Cumhuriyet Dönemi subay tören kılıçları, sanılanın aksine savaş amacıyla kullanılmadı. Bu kılıçlar; askeri törenler, resmî kabuller ve özel merasimlerde Türk subayının rütbesini, zarafetini ve saygınlığını temsil eden birer sembol olarak taşındı.
3. ŞİFRELİ HARP TELGRAFI VE KUVAY-İ MİLLİYE MÜHRÜ
Müzenin en çok gizem barındıran köşesinde yan yana duran iki eser var: Sol taraftaki küçük stantta duran yuvarlak Kuvay-i Milliye Mührü, düzenli ordu kurulmadan önce halkın işgale karşı direnişinin resmî kanıtı. Hemen yanındaki Osmanlıca belge ise adeta bir askeri deha ürünü: Topçu İkinci Kumandanı Binbaşı Muhammed Müşir tarafından gönderilen şifreli (kriptolu) harp telgrafı. Düşmanın eline geçmemesi için şifrelenen bu telgraf, Malatya’daki istihbarat ve koordinasyonun ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
4. GÖĞÜSLERİ KABARTAN MADALYALAR VE GİZEMLİ KADIN MÜHÜRLERİ
Geç Osmanlı dönemine ait gümüş hizmet nişanları ve askeri inzibatların (askeri polis) göğüslerine taktığı hilal şeklindeki büyük armalar göz kamaştırıyor. Ancak vitrinin en değerli parçası, Cumhuriyet'in hangi fedakarlıklarla kurulduğunu haykıran İstiklal Madalyaları. Aynı vitrinde yer alan akik taşlı Osmanlı Kadın Mühürleri ise, o dönem Malatya ve Anadolu kadınlarının hukuki ve ticari hayattaki güçlü imzasını belgeliyor.
5. CEPHEDEKİ MAVZERLER VE TABANCALAR
I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nda Türk askerinin can dostu olan sürgülü Mauser (Mavzer) piyade tüfekleri tüm heybetiyle müzede sergileniyor. Hemen altlarında ise barutun nem kapmasını önleyen askeri ekipmanlar (barutluk ve yağdanlık) yer alıyor. Tabanca vitrininde ise subayların yakın savunmada kullandığı döner mekanizmalı toplu tabancalar ile Milli Mücadele’nin ilk yıllarında halkın elinde düşmana karşı patlayan namludan dolma çakmaklı ve kapsüllü tabancalar tarih meraklılarını bekliyor.
6. PARANIN TARİHİ YOLCULUĞU
Ekonomik bağımsızlığa nasıl geçildiğini merak edenler için müzedeki para vitrini tam bir hazine. Osmanlı’nın son döneminde kullanılan gümüş ve bakır sikkeler ile padişah tuğralı kağıt paralar, yerini hemen alt tarafta sergilenen Cumhuriyet’in ilk 1 Türk Lirası’na bırakıyor. Henüz harf devrimi yapılmadığı için üzerinde Osmanlıca ibareler barındıran bu ilk kağıt para, iktisadi bağımsızlığımızın ilk adımı.
7. PUL MOZAİK PANO
Hemen yanı başında sergilenen ve yüzlerce orijinal posta/maliye pulunun kırkyama gibi bir araya getirilmesiyle yapılan, merkezinde sim ve sırma iş işlemeli nakış bulunan Pul Mozaik Pano ise müzenin en çok sabır isteyen el emeği eseri olarak dikkat çekiyor.
