Malatya'da 2020 yılında Battalgazi TOKİ konutlarının temel kazıları sırasında tevafuk üzerine fark edilen ve Malatya Arkeoloji Müzesi tarafından kurtarma kazısı yapılan Karlığın Tepesi nekropolü, bölge tarihine ilişkin ezberleri altüst etti. Kazısı yapılan 17 mezardan çıkarılan 259 bireye ait iskelet kalıntıları üzerinde gerçekleştirilen paleodemografik (eski toplumların nüfus yapısı) analizler, Malatya insanının 1700 yıl önceki yaşam sırlarını gün yüzüne çıkardı.
TOKİ Kazısında 1700 Yıllık Tarih Gün Işığına Çıktı
Düz bir konglomera zemin üzerine oyulmuş yeraltı kaya mezar odaları ve tekne formlu mezarlardan oluşan nekropolde, başları batıya bakacak şekilde defnedilmiş toplu iskeletler tespit edildi. Kazılarda iskeletlerin yanı sıra; dönemin sosyal ve ekonomik yapısını simgeleyen çift ve tek kulplu testiler, cam koku şişeleri, bronz bilezik ve sikkeler ele geçirildi. Ele geçen buluntular, mezarlığın Milattan Sonra 3. ile 6. yüzyıllar arasına (Geç Roma - Erken Bizans dönemi) tarihlendiğini kesinleştirdi.
259 İskelet Tek Tek İncelendi Yaş Dağılımları Açıklandı
İskeletler üzerinde yapılan ayrıntılı antropolojik incelemelerde 259 bireyin yaş ve cinsiyet haritası çıkarıldı. Yapılan tespitlere göre mezarlarda:
23 bebek (0 - 2,4 yaş),
67 çocuk (2,5 - 17,9 yaş),
84 kadın,
65 erkek birey yer alıyor. 20 bireyin ise cinsiyeti belirlenemedi.
Dönemin "Karanlık Çağına" Rağmen Malatya’da Yaşam Kalitesi Şaşırttı
Geç Roma’dan Erken Bizans’a geçiş dönemi; tüm dünyada savaşların, kitlesel göçlerin, salgın hastalıkların, kıtlıkların yaşandığı ve hijyen anlayışının gerilediği zorlu bir dönem olarak biliniyor. Nitekim o dönemin Anadolu topluluklarında (Dilkaya, Tios, Kadıkalesi gibi) bebek ve çocuk ölüm oranları yüzde 40 ila yüzde 50’lerin üzerine çıkıyordu.
Buna karşın Battalgazi Karlığın Tepesi’nde bebek ve çocuk ölüm oranlarının yüzde 34,75 seviyesinde kalması bilim insanlarını şaşırttı.
Daha da dikkat çekici olanı ise yetişkinlerin ömür uzunluğu oldu. Karlığın Tepesi’nde yetişkin bireylerin ortalama ömür uzunluğu 37,75 yıl olarak hesaplandı. Kadınlarda ortalama ömür 38,45 yıl, erkeklerde ise 36,87 yıl olarak belirlendi. Çağdaşı olan diğer Anadolu kentleriyle kıyaslandığında, Malatya halkının dönemin zorlu koşullarına rağmen çok daha dirençli ve uzun bir ömür sürdüğü kanıtlandı.
Sırrı Fırat Nehri ve Efsanevi Roma Lejyonu Zenginliği!
Bilimsel analizler; dünyanın krizde olduğu bir çağda Malatya insanının nasıl bu kadar yüksek bir refah seviyesine sahip olduğunu coğrafi ve ekonomik faktörlerle açıklıyor. Karlığın Tepesi’nin, antik dönemde Roma İmparatorluğu'nun Fırat sınırını korumakla görevli efsanevi Legio XII Fulminata (12. Yıldırım Lejyonu) askeri üssü olan antik Melitene kentiyle bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.
Ticaret kervanlarının Fırat Nehri’ni geçiş rotası üzerinde yer alan Melitene, lejyonerlerin varlığı sayesinde bölgesel bir ekonomik merkeze dönüşerek zenginleşmişti. Kentte zanaatkarlık, metal ve ahşap işçiliği ile ticaret hayatı büyük bir ivme kazanmıştı.
Bunun yanı sıra antik coğrafyacı Strabon’un metinlerinde övgüyle bahsettiği Melitene’nin meyve bahçeleri (üzüm, elma, kayısı, ayva, zeytin), meşhur şarap üretimi ve Fırat Nehri’nden elde edilen zengin balık çeşitliliği (turna, şabut, yayın, sazan); Malatya halkının beslenme kalitesini artırarak hastalıklara karşı dirençli kalmalarını sağladı.
Antropolojik veriler, 1700 yıl önce Battalgazi'de yaşayan insanların çağdaşlarına göre çok daha iyi beslendiğini, ekonomik açıdan refah içinde olduğunu ve daha kaliteli bir yaşam sürdürdüğünü somut kanıtlarla ortaya koydu.
Kaynakça
Araştırma Makalesi: Karlığın Tepesi (Malatya) Topluluğunun Paleodemografik Analizi
Yazar: Dr. Öğr. Üyesi Yarenkür Alkan (Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Antropoloji Bölümü)
Yayınlandığı Dergi / Tarih: Akademik Yayın (Kabul: Haziran 2024 / Yayın: 30 Haziran 2024)
Saha Kazı Verileri: Malatya Müze Müdürlüğü 2020 Karlığın Tepesi Kurtarma Kazıları (Atila ve Alkan, 2023)
