Büyük Selçuklu mimarisinin Anadolu’daki ilk ve tek örneği olan, 800 yıllık tarihi geçmişiyle göz kamaştıran tescilli mimari anıtı Battalgazi Ulu Camii, depremin yaralarını sarıyor. İran’daki Selçuklu camilerinde görülen geleneksel "dört eyvanlı" mimari planın Anadolu'da "tek eyvanlı" olarak uygulandığı yegane eser olma özelliğini taşıyan bu eşsiz mabet, bilim heyetinin gözetiminde aslına uygun olarak restore ediliyor.
İlk ve Tek Selçuklu eseri Malatya’da
Deprem sonrası yürütülen çalışmalar hakkında Busabah Medya’ya özel açıklamalarda bulunan Malatya Vakıflar Bölge Müdürü Adem Bacanlı, tarihi yapının önemini ve restorasyonun geleceğini şu sözlerle özetledi:
Malatya Battalgazi Ulu Camimiz, 6 Şubat depreminde hasar gören tescilli yapılarımızdan biridir. 800 yılı aşkın bir geçmişe sahip olan bu cami, Büyük Selçuklu'nun İran'daki camilerinde de gördüğümüz dört eyvanlı plan şemasının Anadolu'da tek eyvanlı olarak uygulandığı ilk ve tek Selçuklu eseridir. Bu yönüyle oldukça müstesna ve değerli bir yapıdır. Elbette diğer camilerimiz de çok kıymetlidir ancak burası 800 yıllık tarihiyle ayrı bir öneme sahiptir.
“Yakın Zamanda Teslim Edilecek”
Tarihi yapının yakın zamanda açılacağını müjdeleyen Bacanlı,
Alanında uzman akademisyenlerden oluşan bir bilim kurulunun danışmanlığında buranın restorasyonuna başladık. Bu doğrultuda, camiyi en kısa sürede tekrar Malatyalı hemşerilerimizin hizmetine sunmayı amaçlıyoruz
ifadelerini kullandı.
Deprem Sonrası Güçlendirme Çalışmaları
Restorasyonun teknik detaylarına inen Bacanlı,
Projeye işlenecek her öneri ve bilgi, bilim kurulumuz tarafından titizlikle masaya yatırılıyor. Bizlerle de paylaşılan bu önerilerin olumlu ve olumsuz etkileri tartışılıyor, ardından deprem performans analizleri yapılıyor. Örneğin, burada da zeminden kaynaklı bir güçlendirme ihtiyacı doğdu ve bu doğrultuda zemin güçlendirmesi yapacağız. Ancak burası, Yeni Cami gibi sıfırdan bir rekonstrüksiyon (yeniden yapım) süreci gerektirmiyor; yani Yeni Cami gibi yıkılıp baştan yapılmayacak. Burada muhtemelen daha farklı yöntemlerle zemin veya beden duvarlarının güçlendirilmesi önerilecek. Bilim ve danışma kurulumuzun önderliğinde, onların önerileriyle tarihi yapımız için en doğrusu ve en iyisi neyse onu yapmaya çalışıyoruz.
Malatya Battalgazi Ulu Camii Tarihi ve Önemi
Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun mimari mirasını Anadolu'ya taşıyan bu eşsiz yapı, tuğla ve çini işçiliğiyle sanat tarihçilerinin göz bebeği konumunda.
Büyük Selçukluların İran'daki camilerinde gördüğümüz (dört eyvanlı plan) bu plan, Malatya Ulu Camii’nde tek eyvan uygulamasıyla Anadolu'daki ilk ve tek örneğidir. Camide kesme taş ve tuğla büyük bir ustalıkla kullanılmıştır. Bugün orijinal camiden ayakta kalan kısımlar; Selçuklu tuğla işçiliğinin en güzel ve zengin örnekleri olan mihrap önü kubbesi, buna bitişik eyvan ve havuzlu iç avludur.
Eyvanda yer alan çini mozaik ayet kitabesinin altında hattatın adı Ketebe Ahmed bin Yakup olarak yer almaktadır. Batı portalinde (taç kapı) bulunan kitabeye göre ise yapı, II. Keykavus döneminde, Hicri 645 (Miladi 1247) yılında Şahabeddin İlyas tarafından Hüsrev ustaya yaptırılmıştır. Bitki motifleri ve geometrik geçmelere bolca yer verilen doğu portali kitabesi ise Hicri 672 (Miladi 1273) tarihinde yine Hüsrev adlı bir usta tarafından tamir edildiğini göstermektedir.
Tarihi Ulu Camii Geçmiş Restorasyon ve Deprem Süreci
800 yıllık tarihi boyunca pek çok sarsıntı geçiren Ulu Cami, yakın tarihte de sıkı takibe alınmıştı. Yapının modern dönemdeki restorasyon ve hasar geçmişi ise şu şekilde kronolojilendiriliyor:
2005 - 2006 Yılları: Cami üzerinde son dönemin en esaslı onarım ve restorasyon çalışmaları gerçekleştirildi.
2014 - 2015 Yılları: Yapısal hareketleri izlemek amacıyla camiye bilgisayarlı takip sistemi kurularak sürekli kontrol sağlandı.
2021 Yılı: Depremlerde yapısal olarak yorulan caminin restorasyonuna yönelik yeni bir süreç başlatıldı ve çalışmalar sürüyordu.
6 Şubat 2023: Kahramanmaraş merkezli büyük depremler, halihazırda restorasyon aşamasında olan tarihi camide ağır hasara yol açtı.
Depremin hemen ardından başlatılan kapsamlı restorasyon ve bilimsel güçlendirme çalışmaları, Vakıflar Genel Müdürlüğü koordinesinde devam ediyor.
