Malatya'nın tarımsal merkezlerinden biri olan Yazıhan Ovası'nda son yıllarda dikkat çeken bir ürün dönüşümü yaşanıyor. Geçmişte ağırlıklı olarak kayısı üretimiyle öne çıkan ovada, hem altyapı projelerinin tamamlanması hem de iklim koşullarındaki değişimler tarımsal deseni köklü biçimde değiştirdi. Bu değişimin odağında ise su tasarrufu sağlayan ve yüksek kalitesiyle alıcı bulan çerezlik ayçiçeği yer alıyor.
Ürün Desenindeki Değişimin Ana Nedenleri
Yazıhan Ovası'nda geleneksel ürünlerden alternatif tarım ürünlerine geçiş tek bir nedene dayanmıyor. Bölgedeki üreticileri çerezlik ayçiçeğine yönelten temel faktörler şöyle sıralanıyor:
Boztepe Barajı'nın Sulamaya Açılması (2020): Barajın 2020 yılında hizmete girmesiyle birlikte ovada sulu tarım imkanları genişledi. Bu durum, suyun verimli kullanılabileceği alternatif ürünlerin ekimini kolaylaştırdı.
Kayısı Üretiminin Yüksek Rakıma Kayması: İklim değişikliği ve ovalarda artan geç ilkbahar donları, kayısı yetiştiriciliğini riskli hale getirdi. Bu nedenle kayısı bahçeleri yüksek rakımlı alanlara kayarken, ovadaki düz araziler yıllık ürünlere ayrıldı.
Tarımsal Çeşitliliğin Artması: Ovada sadece ayçiçeği değil; pancar, yonca, karpuz, kavun, domates, patlıcan ve biber gibi ürünlerin de üretimi yaygınlaştı.
Su Tasarrufu ve Verimlilik: Çerezlik ayçiçeği, yoncaya ve şeker pancarına kıyasla belirgin şekilde daha az su tüketiyor. Kısıtlı su kaynaklarını korumak isteyen çiftçiler için ayçiçeği stratejik bir tercih haline geldi.
15 Bin Dekarda Hasat Öncesi Son Durum
Bu yıl ilçe genelinde yaklaşık 15 bin dekarlık alanda ekimi gerçekleştirilen çerezlik ayçiçeğinde gözler ağustos sonuna çevrildi. Sezon boyunca yaşanan iklimsel süreçler ve ürünün mevcut durumu ise şu ayrıntılarla öne çıkıyor:
Yağış Rötarı: İlkbahar aylarında etkili olan yoğun yağışlar ekim takvimini geciktirdi. Buna bağlı olarak bitki gelişimi yavaş ilerlese de tarlalardaki dolgunluk ve kalite beklentiyi karşılıyor.
Kalite ve Pazar Avantajı: Yazıhan’da yetiştirilen çerezlik ayçiçeği, çekirdek kalibresi (büyüklüğü) ve dolgunluk oranı bakımlarından yüksek standartlara sahip. Bu kalite farkı, kurumsal ve büyük ölçekli alıcı firmaların henüz hasat başlamadan üreticilerle sözleşmeli alım bağlantıları kurmasını sağlıyor.
Üreticinin Piyasa Beklentisi: Ürünün kalitesine güvenen üreticilerin en büyük beklentisi ise fiyat istikrarı. Fiyat dalgalanmalarından olumsuz etkilenmek istemeyen çiftçiler, iç piyasada rekoltesi yeterli olan ürünlerde ithalatın sınırlandırılmasını ve yerli üreticinin taban fiyat ve desteklemelerle korunmasını talep ediyor.
