Sadece köklü tarihi, kültürel zenginlikleri ve dünyaca ünlü tarım ürünleriyle değil, aynı zamanda büyüleyici yeryüzü şekilleriyle de dikkat çeken Malatya, adeta devasa bir kale gibi dağlarla kuşatılmış durumdadır. Güneydoğu Torosları'nın kuzey kollarından volkanik platolara kadar oldukça dinamik bir topografyaya ev sahipliği yapan kent, heybetli zirveleriyle doğaseverlerin ve coğrafya meraklılarının ilgisini çekiyor.
İlçelerden ovalara, vadilerden sarp geçitlere kadar Malatya coğrafyasına yön veren, şehrin silüetini oluşturan en önemli dağ kütlelerini ve bu dağların sakladığı detayları sizler için bir araya getirdik.
Güneyin Sarp Duvarı Malatya Dağları ve Efsanevi Beydağı
Güneydoğu Torosları, Gaziantep Gölbaşı'nın kuzeyinde yer alan Kapıdere boğazından sonra çeşitli kollara ayrılarak bölgeye dağılır. Bu devasa dağ kütlesinin güney kolunu oluşturan, batı-doğu yönünde uzanarak Besni, Adıyaman ve Kâhta ile Malatya ovası arasında doğal bir set gibi yükselen silsileye coğrafi olarak Malatya Dağları adı verilir.
Yüksek ve çok dalgalı bir yapıya sahip olan Malatya dağları, zaman içinde çeşitli yönlerden akan akarsular tarafından derin bir biçimde parçalanmıştır. Bu sarp ve engebeli yapı nedeniyle bölgede tarıma veya yerleşime uygun büyük düzlükler bulunmaz. Doğanşehir ovasının doğusundan itibaren daha düzenli sıralar halinde yükselmeye başlayan bu silsile, Fırat vadisine kadar bazen genişleyip bazen daralarak heybetle uzanır.
Malatya Dağları Üzerindeki En Önemli Doruklar ve Rakımları
Batıdan doğuya doğru sıralandığında bölgenin en stratejik noktaları şu şekildedir:
Beydağı: 2 bin 544 metre (Bölgenin sembolü ve en yüksek noktası)
Karakaya Tepe: 2 bin 424 metre
Gayrık Tepe: 2 bin 306 metre
Kelle Tepe: 2 bin 150 metre
Korudağ: 2 bin 100 metre
Becbel Tepe: 2 bin metre
Volkanik Dokusuyla Fark Yaratan Nurhak Dağları
Sultansuyu Vadisi'nin hemen batısında, Kahramanmaraş topraklarından Malatya il sınırlarına giren Nurhak Dağları, Güneydoğu Torosları'nın kuzeye doğru açılan stratejik bir koludur. Vadiye paralel uzanan ve kuzeydoğu yönünde ilerleyen bu kütle, meşhur Tohma Vadisi tarafından bölünür. Aynı zamanda batı ve kuzeybatı yönüne doğru yayılarak Tohma havzasını batı sınırından bir duvar gibi kuşatır.
Nurhak Dağları ve uzantıları; Malatya Ovası, Tohma Vadisi, Darende ve Doğanşehir ilçeleri arasındaki alanı bütünüyle kaplar. Bu bölge, yeryüzü şekilleri bakımından güneydeki Malatya dağlarından ciddi farklılıklar gösterir. Malatya ve Doğanşehir ovaları ile Tohma ve Sultansuyu vadilerine kıyasla yaklaşık 500 metre yükseklikte konumlanan bu dağlık alan, jeolojik olarak genellikle volkanik kökenli bir yapıya sahiptir. Bu dağlardan doğan akarsular, doğuya, yani Sultansuyu’na doğru akarken araziyi yararak son derece derin vadiler meydana getirirler. Nurhak uzantılarında yükseklikler çoğunlukla 2 bin metrenin altında seyretmektedir.
Malatya uzantısındaki önemli yükseltiler: Derbent Dağı (2 bin 428 m), Kepez Dağı (2 bin 140 m), Akçadağ (2 bin 13 m) ve Kuşkaya Tepesi (Bin 922 m).
Tohma ve Kuruçay'ın Çıplak Bekçisi Akçababa Dağları
Tohma Vadisi ile Kuruçay Vadisi arasında konumlanan Akçababa Dağları, Nurhak Dağları'nın kuzeydoğu yönüne doğru sokulan doğal uzantıları niteliğindedir. Çok büyük yüksekliklere ulaşmayan bu dağlar, kuzeybatı yönünde geniş bir alana yayılarak coğrafyayı kaplar. Bitki örtüsü bakımından genellikle çıplak olan Akçababa Dağları'nın güneybatıdan kuzeydoğuya doğru en önemli dorukları şunlardır:
Leylek Dağı: 2 bin 52 m
Ahbaba Tepe: Bin 857 m
Kuyucakbaşı Tepe: Bin 734 m
Akçababah Tepe: Bin 164 m
Kuzeyin Uçsuz Bucaksız Platosu Yama Dağı Kütlesi
Büyük bir bölümü coğrafi olarak Sivas il alanında kalsa da güneye ve güneydoğuya doğru açılarak Malatya'nın kuzeyini bütünüyle kaplayan Yama Dağı, bölgenin en karakteristik yükseltilerinden biridir. Batıda Kuruçay vadisine, güneydoğuda ise Fırat vadisine kadar geniş bir hatta uzanan Yama Dağı ve kolları, tıpkı Nurhak gibi genellikle volkanik yapılıdır.
Yüksekliği genel olarak bin 500 metrenin üzerinde seyreden bu dağlar; geniş, toplu ve yüksek bir kabartı oluşturur. Belirli doruk noktaları istisna tutulduğunda, bu devasa kesim uzaktan bakıldığında dalgalı ve yüksek bir plato görünümündedir. Kuzey ilçelerinin yaşamına ve havasına doğrudan etki eden Yama Dağı sırasının en stratejik yükseltileri şu şekildedir:
Göl Dağı (Arapgir'in Batısı): 2 bin 402 Metre rakımıyla kuzey hattının en görkemli zirvesidir.
Hasbek Tepe (Arapgir’in batısında): 2 bin 310 Metre yüksekliğiyle bölgenin en stratejik noktalarından biridir.
Doyukan Tepe (Arguvan'ın Batısı): Bin 516 Metre rakımıyla Arguvan coğrafyasına yön veren bir kabartıdır.
Malatya'nın Dört Bir Yanındaki Saklı Kalmış Diğer Dağlar
Malatya coğrafyası sadece bu ana kütlelerden ibaret değildir. Kentin dört bir yanındaki ilçelerde, yerel halkın yaşamına, hayvancılığına ve iklimine yön veren irili ufaklı pek çok dağ ve tepe grubu yer alır. Okuyucularımız için ilçe ilçe bu saklı tepeleri derledik:
Doğu Bölgesi (Pütürge & İzollu): Doğuda Venk ve İzollu dağları yükselirken, Pütürge ile İzollu arasında Şakşak Dağı, Pütürge genelinde ise meşhur Kubbe Dağı ve Akdoğan Dağı yer alır.
Kuzey Hattı (Arguvan & Arapgir): Bu iki ilçe arasında Çangal, Aynaca ve Eğerli dağları silsileyi tamamlar.
Hekimhan Yöresi: Bölgenin maden ve toprak yapısına yön veren Demirli, Kızılhisar ve adını sıkça duyuran Zürbehan dağları öne çıkar.
Darende Yöresi: İlçeyi çevreleyen Hezanlı, Ademkıran, Alidede, Heyik, Kuduz ve Beynamaz dağları bölgenin koruyucu duvarlarıdır.
Yeşilyurt Yöresi: Merkeze yakınlığıyla bilinen Karadağ, Karataş, Keklicek ve Akseki dağları bu bölgededir.
Akçadağ Yöresi: İlçenin sarp ve kayalık yapısını yansıtan Öğlekayası, Kartal Kaya ve Kurugöl gibi önemli dağlar ve tepeler yer almaktadır.
