Malatya'nın Yeşilyurt ilçesinde başlayan ve Osmanlı Devleti’nin en çalkantılı dönemlerine damga vuran bir yaşam öyküsü düşünün. Bugün adına mahalleler kurulan, caddeler verilen Niyâzî-i Mısrî, aslında sadece bir mutasavvıf değil, aynı zamanda devrini yerinden oynatan bir figürdü. Peki, Malatyalıların sevgilisi olan bu büyük isim, neden iki kez sürgüne gönderildi? Hakkındaki o korkunç iftiraların arkasında ne vardı? İşte tarihin tozlu sayfalarından çıkan o çarpıcı gerçekler...
TAHSİLİNİ MISIR’DA TAMAMLADIĞI İÇİN "MISRÎ" MAHLASINI ALDI
9 Mart 1618 tarihinde Malatya’nın o dönemki adıyla Aspozi (günümüzde Yeşilyurt Soğanlı) kasabasında dünyaya gelen Mehmed, Nakşibendiyye tarikatı mensubu Soğancızâde Ali Çelebi'nin oğluydu. Genç yaşta ilim uğruna yollara düşen Mehmed, tahsilini Mısır’da tamamladığı için "Mısrî" mahlasını aldı. 1655 yılında Halveti şeyhi Ümmi Sinan’dan hilâfet alarak halkı aydınlatmaya başladı.
ASILSIZ İFTİRALAR SONUCUNDA SÜRGÜN EDİLDİ
Şöhreti tüm imparatorluğa yayılan Niyâzî-i Mısrî, bizzat Sultan IV. Mehmed tarafından ordunun maneviyatını güçlendirmesi için Lehistan seferine davet edildi. Ancak başarısı ve etkisi, düşmanlarını da beraberinde getirdi. Hakkında ortaya atılan asılsız iftiralar sonucunda Limni adasına sürgün edildi. Tam 15 yıl boyunca Limni adasında çileli bir hayat süren büyük alim, affedilip Bursa'ya dönse de şikayetler peşini bırakmadı.
ÖLÜMÜ BİLE SÜRGÜNDE OLDU
Bursa Kadısı'nın şikâyeti üzerine ikinci kez Limni'ye gönderilen Mısrî, 1694 yılının bir kuşluk vaktinde hayata gözlerini yumdu. Arkasında Türkçe ve Arapça dillerinde yazılmış on ciltten fazla eser bıraktı. Yunus Emre, Fuzulî ve Nesimî gibi devlerin izinden giden Mısrî, hem aruz hem de hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerle Türk edebiyatının ve tasavvufunun mihenk taşlarından biri oldu.
NİYÂZÎ-İ MISRÎ’NİN EN ÖNEMLİ ESERLERİ NELERDİR?
Tarihe ve edebiyata meraklı olanların mutlaka bilmesi gereken bazı başyapıtları şunlardır:
Divan-ı İlahiyat
Risaletü't-Tevhid
Şerh-i Esma-i Hüsnâ
Sûre-i Yusuf Tefsiri
Risale-i Eşrât-ı Saat
