Son dönemde unutkanlık şikayetiyle hastanelerin ve polikliniklerin yolunu tutan Malatyalıların sayısı her geçen gün artarken, uzmanlardan panik yapılmaması gerektiği yönünde önemli uyarılar geldi.
Unutkanlığın hem Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıkların hem de psikiyatrik sorunların ortak bir belirtisi olabileceğini ifade eden Doç. Dr. Burcu Polat, iki tür arasındaki klinik farkları ve Malatyalı ailelerin evde kendi kendilerine test edebileceği, nedenini belirleyecek 4 kritik soruyu tek tek sıraladı.
NÖROLOJİK UNUTKANLIK SİNSİ VE İLERLEYİCİ ŞEKİLDE ORTAYA ÇIKIYOR
Beyin hücrelerinin yıpranmasına bağlı olarak gelişen nörolojik unutkanlıklar genellikle yavaş ve sinsi bir şekilde başlar, zamanla istikrarlı bir şekilde ilerler. Bu süreçte hasta ilk etapta yakın zamanda yaşananları unuturken, unuttuğunu fark etmeyebilir veya durumu önemsemeyebilir. Süreç ilerledikçe dil kullanımı, yön bulma yeteneği ve yürütücü işlevler gibi diğer zihinsel alanlar da tabloya dahil olur. Nörolojik muayenelerde yürüme bozukluğu veya güç kaybı gibi ek fiziksel bulguların da eşlik edebildiği bu durumda, gerçek bir öğrenme ve hatırlama sorunu yaşanır. Öyle ki, yapılan nöropsikolojik testlerde hastaya ipucu verilse bile performansı kesinlikle düzelmez.
PSİKİYATRİK UNUTKANLIKTA RUHSAL YORGUNLUK VE ÜZÜNTÜ ÖN PLANDA
Ruhsal yorgunluğa bağlı gelişen psikiyatrik unutkanlıklar ise genellikle yakın bir zamanda ve daha ani bir şekilde ortaya çıkar. Bu tabloya çoğunlukla ilgisizlik, uyku ve iştah değişiklikleri, keyifsizlik ve isteksizlik gibi duygudurum bozuklukları eş zamanlı olarak eşlik eder. Nörolojik hastaların aksine, psikiyatrik unutkanlık yaşayan kişiler durumundan yoğun bir şekilde şikayetçidir ve bu konuyu çok fazla önemserler. Depresif bireyler, zihinsel performanslarını gerçekte olduğundan daha kötü tanımlama eğilimindedir ancak burada gerçek bir bellek depolama probleminden ziyade, dikkat ve konsantrasyon bozukluğu ön plandadır. Bu yüzden günlük yaşamda veya testlerde kişiye bir ipucu ya da hatırlatma verildiğinde performansı belirgin şekilde düzelir. Altta yatan duygudurum bozukluğu tedavi edildiğinde ise bu bilişsel şikayetler genellikle tamamen ortadan kalkar.
"İKİ TÜR ARASINDAKİ KLİNİK FARKLAR TEDAVİNİN SEYRİNİ DEĞİŞTİRİYOR"
Unutkanlığın kaynağını doğru tespit etmenin önemine değinen Doç. Dr. Burcu Polat,
"Unutkanlık şikayetiyle başvuran hastalarımızda nörolojik ve psikiyatrik mekanizmalar tamamen farklı işler. Nörolojik tabloda hastaya ne kadar ipucu verirseniz verin gerçek bir öğrenme ve depolama problemi olduğu için performansı düzelmez. Ancak psikiyatrik odaklı unutkanlıklarda durum tamamen bir dikkat ve odaklanma sorunudur; hastaya küçük bir hatırlatma yapıldığında hafıza tıkır tıkır işler. Bu ayrım, hastaya doğru desteği sunmak adına ilk adımdır"
İfadelerine yer verdi.
UNUTKANLIĞIN NEDENİNİ BELİRLEYECEK 4 KRİTİK SORU
Doç. Dr. Burcu Polat, ailelerin ve bireylerin doğru desteği alabilmesi için kendilerine ya da yakınlarına sorması gereken o rehber soruları ve kritik ayrımı şu şekilde özetledi:
"İlk olarak şikayetin kimden geldiğine bakılması gerekiyor. Psikiyatrik durumlarda kişinin kendisi unutkanlığından yoğun şekilde yakınırken, nörolojik tablolarda kişi durumun farkında olmuyor ve şikayet genellikle çevresindeki yakınlarından geliyor. İkinci olarak ipucu unsurunun incelenmesi büyük önem taşıyor; unutulan bir konu hatırlatılınca veya küçük bir ipucu verilince kişinin aklına geliyorsa bu durum psikiyatrik, ipucuna rağmen hiç hatırlamıyorsa nörolojik bir probleme işaret ediyor. Üçüncü adımda unutkanlığa eşlik eden ruhsal bulgular değerlendiriliyor; keyifsizlik, isteksizlik, uyku veya iştah sorunları gibi duygudurum değişikliklerinin varlığı araştırılıyor. Son olarak ise zaman içindeki gidişat inceleniyor; eğer durum zamanla istikrarlı bir şekilde kötüye gidiyorsa nörolojik, kişinin ruh haline göre dalgalı bir seyir mi izliyorsa psikiyatrik nedenler üzerinde duruluyor."
DOĞRU DEĞERLENDİRME HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR
Her unutkanlığın aynı anlama gelmediğini ve ailelerin hemen panik yapmaması gerektiğini belirten Doç. Dr. Burcu Polat,
"Beyin hastalıklarına bağlı unutkanlık ilerleyici bir bilişsel bozulma ile seyrederken, psikiyatrik nedenli unutkanlıklar dikkat süreçlerinin bozulmasına bağlı ortaya çıkan ve çoğu zaman geçici olan şikayetlerdir. İkisini doğru ayırt etmek, hastaya uygun tedavi ve doğru desteği sağlamak açısından kritik bir rol oynamaktadır"
açıklamasında bulundu.
