Türkiye’yi sarsan büyük deprem felaketlerinin ardından yetişkinlerin yaraları sarılmaya çalışılırken, afetlerin en savunmasız özneleri olan çocukların iç dünyasında neler yaşandığı uzun süredir merak ve endişe konusuydu. Bu hayati sorunun peşine düşen Tuba Nur Özdemir Yılmaz, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü bünyesinde ezber bozan bir yüksek lisans tezi hazırladı. Prof. Dr. Saide Özbey danışmanlığında Nisan 2026 tarihinde tamamlanan "Depremzede Çocukların Sosyal Duygusal İyi Oluş ve Psikolojik Sağlamlıkları ile Travma Sonrası Duygusal Stresleri Üzerine Bir İnceleme" başlıklı çalışma, depremin minik kalplerdeki görünmez izlerini tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.
ARAŞTIRMANIN KALBİ MALATYA’DA ATTI: 326 MİNİK YÜREK İNCELENDİ
Araştırmacı yazar Tuba Nur Özdemir Yılmaz, bu önemli akademik çalışmayı depremin izlerinin en derin hissedildiği bölgelerden biri olan Malatya'nın Battalgazi ilçesinde gerçekleştirdi. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında bölgedeki bağımsız anaokullarına devam eden, 54-69 aylık normal gelişim gösteren 326 çocuk tesadüfi örnekleme yöntemiyle araştırmanın odağına alındı. Bilimsel ölçekler kullanılarak yapılan analizlerde; ebeveyn ve bakım verenlerin gözlemlerinden yola çıkılarak çocukların sosyal-duygusal durumları, psikolojik sağlamlıkları ve travma sonrası stres seviyeleri ölçüldü.
STRES VE PSİKOLOJİK SAĞLAMLIK ARASINDAKİ ŞAŞIRTICI BAĞ
Tezin öne çıkan sonuçlarına göre, çocukların sosyal duygusal iyi oluş ile psikolojik sağlamlık düzeyleri ve travma sonrası duygusal stresleri orta düzeyde çıktı. Dikkat çekici bir şekilde, çocukların psikolojik sağlamlıkları ile travma sonrası duygusal stresleri arasında orta düzeyde pozitif yönlü bir ilişki saptandı. Bu durum uzmanlar tarafından; çocukların maruz kaldıkları ağır travmaya rağmen hayata tutunma, mücadele etme ve yeni duruma uyum sağlama kapasitelerini (psikolojik direnç) eş zamanlı olarak geliştirdikleri şeklinde yorumlanıyor.
ÇADIR VE KONTEYNER YAŞAMI DENGELERİ DEĞİŞTİRİYOR!
Araştırmanın derinliklerine inildiğinde, yaşam koşullarının miniklerin ruh sağlığı üzerindeki etkisi net bir biçimde kanıtlandı. Teze göre çadır veya konteynerde kalma durumu, çocukların hem psikolojik sağlamlık düzeylerinde hem de travma sonrası duygusal stres seviyelerinde çok anlamlı farklılıklar yaratıyor. Sürekli deprem gündemine maruz kalmak, artçılarla yaşamak ve dar alanlarda hayatı idame ettirmek çocuklardaki kaygı ve stres mekanizmalarını doğrudan tetikliyor.
ENKAZ KORKUSU VE YAKIN KAYBI TRAVMAYI DERİNLEŞTİRİYOR
Çalışmada çocukların travma derecesini belirleyen en kritik eşikler de incelendi. Analiz sonuçlarına göre; yakınını veya kendisini enkazda görme, yakın kaybı yaşama ve aile yapısı gibi değişkenler, çocukların travma sonrası duygusal stres ölçeğinde ciddi kırılmalara yol açıyor. Özellikle yakını enkazda kalan çocuklarda, korku ve endişe alt boyutundaki stres seviyesinin çok daha yüksek olduğu belgelendi.
GELİR KAYBI ÇOCUĞUN STRESİNİ KATLIYOR MU?
Ekonomik sarsıntılar sadece yetişkinleri değil, çocukları da vuruyor. Tezde elde edilen bir diğer bulguya göre, deprem sonrasında ailesinin gelirinde azalma meydana gelen çocukların dürtüsellik, korku-endişe, dikkat-hafıza ve psikolojik kökenli bedensel rahatsızlık seviyelerinin, gelir kaybı yaşamayanlara oranla belirgin şekilde yüksek çıktığı görüldü. Yaşanan afetin üzerine bir de maddi imkanların kısıtlanması eklenince, miniklerin stres yükü adeta ikiye katlanıyor.
TEK ÇOCUKLAR MI, ÇOK KARDEŞLİLER Mİ DAHA DİRENÇLİ?
Araştırmada kardeş sayısının çocukların görev yönelimi ve sorumluluk bilinci üzerindeki etkisi de incelendi. Çıkan sonuçlara göre, üç ve üzeri kardeşi olan çocukların görev yönelimi puanları, tek çocuk olan akranlarına kıyasla daha yüksek çıktı. Uzmanlar; kardeşler arası etkileşimin ve paylaşım ortamının, çocukların zorlu süreçlerde sorumluluk alma ve sosyal çevreye olumlu uyum sağlama becerilerini pekiştirdiğini ifade ediyor.
EVDEKİ STRESİ AŞMANIN YOLU SINIFLARDAN GEÇİYOR
Bu kritik tez, depremzede çocukların yaralarını sarmak için ebeveyn eğitimlerinin ve okul öncesi kurumların hayati bir rol oynadığını bir kez daha kanıtladı. Araştırmacı Yılmaz, çocukların ev içindeki stresi aşarak psikolojik sağlamlık geliştirebilmelerindeki en güvenli limanın okul ortamı ve eğitim süreçleri olduğunu vurguluyor. Yılmaz ayrıca, bölgedeki çocuklara yönelik özel psikolojik müdahale programlarının hız kesmeden artırılması gerektiğinin de altını çiziyor.
Tezin tamamına ulaşmak için buraya tıklayınız.
