Kültürel mirasına ve geçmişine sahip çıkanların yakından bildiği Malatya Arguvan, bağrında asırlık bir sırrı barındırıyor. Yaşlıların nesilden nesile aktardığı bu kadim efsane, misafirperverliğin ve edilen tek bir sözün bir coğrafyanın kaderini nasıl değiştirdiğini gözler önüne seriyor.
Günümüzde Morhamam olarak bilinen bu yerleşke, zamanında yedi büyük mahalleden oluşan oldukça zengin ve ihtişamlı bir merkezdi. Topraktan fışkıran tarihi kalıntılar, bu bölgenin bir zamanlar ne kadar büyük bir yaşam alanı olduğunu bugün bile kanıtlıyor.
Gülhamam'dan Morhamam'a Uzanan Gizemli Dönüşüm
Efsaneye göre, o zamanlar adı Gülhamam olan bu ihtişamlı köye günün birinde at sırtında bitkin bir ermiş zat gelir. İsmi Derviş Ali olan bu zat, bir yudum su ve sıcak bir tebessüm arayışıyla bütün mahalleyi kapı kapı gezmeye başlar.
Ancak ne yazık ki koca köyde hiç kimse onu tanrı misafiri olarak kabul edip evine konuk etmeye yanaşmaz. Yorgunluk ve açlıktan bitap düşen Derviş Ali, geceyi bugün köyün orta mahallesi olarak bilinen açık alanda geçirmek zorunda kalır.
Sabahın ilk ışıklarıyla uyandığında köylülerin bu merhametsizliğine son derece içerleyen Derviş Ali, atına binmeden önce bölgenin kaderini değiştirecek şu sözleri fısıldar:
"Burası nasıl Gülhamam olur, olsa olsa Morhamam olur!"
Sözlerini bitirir bitirmez atını süren ermiş zat, köylülerin şaşkın bakışları arasında bir anda kayıplara karışır. O günden sonra köyün adı Morhamam olarak kalır ve köy eski şaşaalı günlerini geride bırakır.
Bugün Bile Yaşatılan Kutsal Miras: Derviş Ali Düşeği
Derviş Ali’nin konakladığı ve geceyi geçirdiği yer, günümüzde köylüler tarafından kutsal bir mekân olarak kabul ediliyor. "Düşek" yani konaklanılan yer olarak adlandırılan bu alan, tek gözlü, düz damlı ve taştan yapılmış özel bir yapı olarak varlığını koruyor.
Kişisel dileklerinin ve dualarının kabul olmasını isteyenlerin sıkça ziyaret ettiği bu mekân, günümüzde şu manevi ritüellere ev sahipliği yapıyor:
- Hayırlı Rüyalar ve Dilekler: Köylüler bir rüya gördüklerinde ve bu rüyanın hayra çıkmasını dilediklerinde ilk olarak Derviş Ali Düşeği'ne gidiyor.
- Aş ve Lokma Paylaşımı: Ahirete irtihal eden yakınlar için lokmalar bu kutsal mekânda çıkartılıp komşulara dağıtılıyor.
- Birlik ve Beraberlik Törenleri: Her yıl düzenlenen geleneksel "Abdal Musa Aşı Törenleri" kapsamında kurbanlar burada kesilerek tüm köylüye şifa ve bereket niyetine sunuluyor.
Altından Tarih Fışkıran Kadim Mahalleler
Derviş Ali’nin iz bıraktığı bu tarihi köy, geçmişte Uzunoğlan, Ören, Karaağıl, Pörsüklük, Yoncalık, Lolik ve Köybaşı isimli 7 devasa mahalleden oluşuyordu.
Bugün tarlalara dönüşmüş olan bu alanlarda; eski ev temelleri, küp kırıkları ve asırlık kül kalıntıları hâlen gün yüzüne çıkmaktadır. Özellikle Uzunoğlan Değirmenbaşı tepesi, bir yığma tepe özelliğini koruyarak geçmişin izlerini günümüze taşımaktadır.
