Evden çıkarken veya gece uyumadan önce kapının kilitli olduğundan emin olmak için geri dönmek, toplumda sık rastlanan bir davranıştır. Birçok kişi bu durumu unutkanlık veya kaygı bozukluğuyla ilişkilendirse de psikologlar farklı bir tablo çiziyor. Uzmanlar, kapıyı iki kez kontrol eden bireylerin aslında yüksek vicdanlılık ve sorumluluk bilincine sahip olduğunu vurguluyor. Bu kişiler, hata yapma riskini göze almayarak tedbirli kalmayı tercih ediyor.
Sorumluluk duygusu yüksek bireylerin sergilediği bu titizlik, yaşamın diğer alanlarına da yansıyor. Gönderilmeden önce defalarca okunan e-postalar, sevdiklerinize attığınız "Güvenle vardım" mesajları veya doktor randevularını aksatmamak aynı davranış kalıbının uzantısı olarak değerlendiriliyor. Organize çalışma becerisi gelişmiş bu kişilerin iş hayatında daha başarılı oldukları, riskli durumlardan kaçınarak daha sağlıklı ve uzun bir ömür sürdükleri biliniyor. İkili ilişkilerde sözünü tutan, son derece güvenilir partnerler olan bu bireylerin sorduğu "Kapıyı kilitledin mi?" sorusu aslında bir kontrol arzusu değil, doğrudan koruma, özen ve şefkat göstergesi sayılıyor.
TEKRAR EDEN EYLEMLER HAFIZAYI BULANIKLAŞTIRIYOR
Davranışın altında yatan nedenler olumlu olsa da, kontrol işleminin sıklığı beyin işleyişini doğrudan etkiliyor. Hollandalı psikologların yürüttüğü bir deney, aynı hareketin peş peşe yapılmasının zihinde yarattığı karmaşayı gözler önüne serdi. Katılımcılardan bir ocağı defalarca açıp kapatmaları istenen çalışmada, bir eylemin yaklaşık 10 kez üst üste tekrarlanmasının ardından beynin bunu bir rutin olarak algıladığı saptandı. Otomatik pilotta gerçekleşen bu tür tekrarlar sırasında beyin detayları kaydetmeyi bırakıyor. Katılımcıların eylemi tekrarladıkça son kontrol anına dair detayları hatırlama güçlüğü çektiği ve emin olma hissinin giderek zayıfladığı görüldü. Sağlıklı bireylerde de rastlanan bu durum, kapıyı otomatik olarak kilitlediğinizde zihninizde net bir görüntünün oluşmasını engelliyor.
HANGİ AŞAMADA UZMANDAN DESTEK ALINMALI?
Günlük hayatta uygulanan sıradan bir tedbir ile psikolojik bir rahatsızlık arasındaki ince çizgiyi belirleyen temel unsur, kontrolün frekansıdır. Kapıyı bir veya iki kere yoklamak oldukça doğal karşılanırken, işlemin çok daha yüksek sayılarda tekrarlanması farklı bir boyuta işaret ediyor. Kontrol eyleminin bir döngüye girmesi, 5-10 kez veya daha fazla tekrarlanarak kişide yoğun stres yaratması ve rahatlayamama hissi doğurması halinde kompulsif bir durumdan şüpheleniliyor. Uzmanlar, yaşam kalitesini düşüren bu noktaya gelindiğinde mutlaka profesyonel bir destek alınması gerektiğini belirtiyor.
