İşte Malatya Lisesi sıralarından ABD’deki profesörlük kürsüsüne uzanan, tam bağımsızlık vizyonuyla dolu efsanevi bir bilim yolculuğu…
Malatya’dan Zürih’e Uzanan Eğitim Sınavı
6 Haziran 1926 tarihinde Malatya’da doğan Asım Orhan Barut, ilk ve orta öğreniminin ardından Malatya Lisesi’ni başarıyla bitirdi. Bilime olan tutkusu onu 1943 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi’ne taşıdı. İTÜ’deki başarısı sayesinde yapılan özel bir sınavla doğrudan ikinci sınıfa yatılı olarak kabul edildi.
Ancak bu büyük zeka Malatya sınırlarını ve ülke barajlarını aşmaya kararlıydı. 1944 baharında kazandığı devlet bursuyla İsviçre’nin yolunu tuttu. Dünyanın en prestijli kurumlarından Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü’ne (ETH Zürich) giren Barut, 1948’de lisans, 1952’de ise doktora derecesini alarak akademinin zirvesine doğru ilk dev adımını attı.
Amerika ve Kanada Üniversitelerinde Bir Malatyalı Akademisyen
İsviçre’deki araştırmalarının ardından bilimsel yolculuğuna Kuzey Amerika’da devam eden Barut, uluslararası arenada hızla tanındı. Kanada ve ABD’nin önde gelen bilim merkezlerinde görev alarak araştırmalar yürüttü:
Chicago Üniversitesi
Montreal Üniversitesi
Syracuse Üniversitesi
Bu prestijli kurumlardaki çalışmaları, onu Colorado Üniversitesi’nde profesörlük kadrosuna taşıdı. Malatyalı bir bilim insanının kaleme aldığı makaleler ve ders kitapları, Batı üniversitelerinde genç fizikçilerin temel başucu kaynağı haline geldi.
TÜBİTAK Bilim Ödülü ve Physical Review Başarısı
Barut’un kuramsal fiziğin temel problemleri, matematiksel fizik ve parçacık fiziği üzerine yaptığı üstün nitelikli yayınlar, literatürdeki kritik boşlukları doldurdu. Physical Review başta olmak üzere en saygın dergilerde 100’den fazla bilimsel makalesi yayımlandı.
Uluslararası alandaki bu çığır açan başarıları karşılıksız kalmadı ve kendisine 1982 TÜBİTAK Bilim Ödülü takdim edildi.
"Gelişmekte Olan Ülkeler Nasıl Kalkınır?"
Asım Orhan Barut, sadece laboratuvar ve denklemlerle sınırlı bir bilim insanı değildi. Onun belirgin bir kalkınma ve bağımsızlık vizyonu vardı. 1970’li ve 1980’li yıllarda Türkiye’deki bilimsel çalışmalara aktif olarak katılan Barut’a göre:
"Gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş Batılı ülkelerle kesintisiz iletişim halinde olmak şartıyla bilimsel gelişme kaydedebilir. Gerçek kalkınma ve tam bağımsızlık ancak bu bilimsel sıçramayla mümkündür."
Barut, yurt dışında geçirdiği onlarca yıla rağmen kültürel bağımsızlığını ve Malatyalı kimliğini hiçbir zaman kaybetmedi. Kararlarında ve akademik tercihlerinde her zaman kendi özgür iradesini ve ülkesine katkı sağlama arzusunu ön planda tuttu.
19 Sayfalık Yaşam Öyküsü ve Bıraktığı Miras
5 Aralık 1994’te ABD’nin Denver kentinde aramızdan ayrılan Malatyalı fizikçi, geride devasa bir bilimsel miras bıraktı. Doktora öğrencilerinden Prof. Dr. Zeki Zekeriya Aydın’ın Haziran 1993’te Fizik Dergisi’nde kaleme aldığı "Asım Barut: Simetri ve Dinamik" başlıklı makale, onun bilimsel derinliğini özetler niteliktedir.
En değerli kaynak ise Prof. Barut’un 1982 yılında Trabzon’dayken kendi el yazısıyla kaleme aldığı ve Temmuz 1999'da Fizik Dergisi'nin 13. sayısında yayımlanan 19 sayfalık otobiyografisidir.
Doğduğu topraklardan aldığı azimle dünya bilimine yön veren Malatyalı Asım Orhan Barut, bugün de geleceğin bilim insanlarına ilham vermeye devam ediyor.
