Malatya’da mutfak alışverişi yapmak her geçen gün daha da zorlaşıyor. Vatandaş akşam pazarlarında, marketlerde ve manavlarda ‘En ucuz sebze nerede?’ sorusuna yanıt ararken, aradaki devasa fiyat farkları kafaları karıştırıyor. Busabah Medya olarak Malatya Büyükşehir Belediyesi Toptancı Sebze ve Meyve Hali’ndeki komisyoncular ile manavlardaki fiyatları sizler için karşılaştırdık ve o kritik sorunun peşine düştük: Aynı kalitedeki ürün halden manava gelene kadar neden bu kadar pahalanıyor?
Malatya Toptancı Hali’nde komisyonculuk yapan esnaflar, piyasadaki durgunluktan ve özellikle akaryakıt maliyetlerinin zincirleme etkisinden şikayetçi.
Haldeki fiyatların manava göre çok daha uygun olduğunu belirten esnaf, maliyetlerin bel kemiğini lojistiğin oluşturduğunu söylüyor.
Güncel sebze fiyatları hakkında bilgi veren hal komisyoncularından Halil Bekem,
"Dolmalık biber 60 TL, Sivri biber 65 TL, Çarli biber 60 TL, Yeşil kapya biber 35-40 TL, kırmızı kapya biber 50 TL, domates kalitesine göre 15-35 TL arasında, patlıcan 25-28 TL, salatalık 20-35 TL arasında"
şeklinde konuştu.
Bir diğer hal esnafı Mehmet Babacan ise nakliye fiyatlarının 10 katına çıktığını vurgulayarak,
"Biber 60 TL, domates 40 TL, salatalık 30 TL, patlıcan 30 TL. Talep az. Akaryakıt fiyatları işimizi yüzde 100 etkiliyor. Son günlerde düşüş eğiliminde bu bizim için iyi. Akaryakıt fiyatları artınca bütün maliyetler arttığı için bu da fiyatlara yansıyor. Çarli biber 60 TL, domates kalitesini göre değişiyor kaliteliler 35-40 TL, normaller 30 TL, kamenta-linda domatesler 20-25 TL, patlıcan 28-30 TL arasında, kırmızı kapya 30-35 TL, patates 40 TL, soğan 45 TL"
ifadelerini kullandı.
ÜRÜN KALİTESİ AYNI AMA MANAVDA FİYAT İKİ KATI! İŞTE SEBEBİ...
Halden çıkan ürünlerin kalitesinin pazar ve manavlar da aynı olduğunu belirten komisyoncu Kubeys Çiçek, tezgahtaki fiyat hiyerarşisinin arkasındaki seçmece alışveriş sırrını şu sözlerle özetledi:
"Buradan market, manav ve pazara giden ürünlerin hepsi hemen hemen aynı kalitede. Pazar biraz daha uygun, marketler pazara göre biraz pahalı, en yüksek fiyatlar manavda. Bunun da nedeni müşteri manava gittiği zaman özgür bir şekilde alışveriş yapabiliyor, seçebiliyor."
MANAV TEZGÂHLARI CEP YAKIYOR: "VATANDAŞ DURUMDAN MEMNUN DEĞİL"
Halden alınan uygun fiyatlı ürünlerin manav etiketlerine yansıması ise tüketicinin belini büküyor.
Manav esnafı Emine Akça, tezgahlardaki güncel durumu aktarırken vatandaşın artık sadece en ucuz ürüne yönelebildiğini belirtti:
"Domatesin fiyatı kalitesine ve çeşidine göre 60, 75 ve 90 TL arasında değişirken, salkım domates ise tezgahlarda 75 TL'den yerini alıyor. Diğer sebzelere bakıldığında patlıcan ve kabak 60 TL'den, salatalık 85 TL'den, kırmızı kapya biber ise 100 TL'den alıcı buluyor. Mutfakların en temel ihtiyaçlarından olan patates ve soğanın kilogram fiyatı da 50 TL olarak manav etiketlerine yansımış durumda. Domateste de genelde ucuz olanlar seçiliyor. Fiyatlar gittikçe pahalandığı için vatandaşların hiçbiri durumdan memnun değil."
HALDE 15 TL OLAN DOMATES MANAVDA NASIL 90 TL OLUYOR?
Busabah Medya’nın saha araştırmasına göre; halde kalitesine göre minimum 15 TL ila 35 TL arasında el değiştiren domates, manava geldiğinde lüks tüketime dönüşerek 60, 75 ve hatta 90 TL'ye kadar çıkıyor. Sadece domates de değil; halde en yüksek 35 TL olan salatalık manavda 85 TL’ye, halde 50 TL olan kırmızı kapya biber ise manav vitrininde tam 100 TL’ye alıcı bekliyor.
PEKİ, BU DEVASA FARKIN SEBEBİ NE?
"Seç-Al" Özgürlüğü ve Yüksek Fire Oranı: Manav müşterisi ürünü tek tek seçerek alıyor. Gün sonunda ezilen, hırpalanan ve satılamayan sebzeler manavın hanesine doğrudan "fire/zarar" olarak yazılıyor. Manav esnafı bu riski ve kaybı fiyatın üzerine eklemek zorunda kalıyor.
Dükkan ve İşletme Maliyetleri: Toptan satış yapan hal esnafına kıyasla manavların yüksek dükkan kiraları, personel giderleri, poşet maliyetleri ve sürekli açık olan soğutma/ışıklandırma giderleri doğrudan etikete yansıyor.
Lojistik ve Akaryakıt Zinciri: Adana'dan Malatya'ya bir TIR'ın 40 bin TL'ye gelmesi ana maliyeti artırırken, halden manava taşınan ürünlerin şehir içi nakliyesi de ek bir yük bindiriyor.
Malatyalı tüketicilerin bu fahiş fark karşısında ezilmemesi için hal esnafı kritik bir tarihi işaret ediyor. Yaklaşık 10-15 gün içinde Malatya'nın yerli üretim domates ve biberlerinin piyasaya gireceğini söyleyen komisyoncular, yerli ürün çıktığında nakliye ve işçilik giderleri azalacağı için fiyatların hızla aşağı çekileceğini öngörüyor.
