Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kabine Toplantısı sonrası Eskişehir’in Beylikova ilçesindeki nadir toprak elementleri sahasında büyük keşfin müjdesini verdi. Erdoğan, çalışma sahasında nadir toprak elementleri barit ve florit başta olmak üzere 694 milyon ton kaynak olduğunun tespit edildiğini ifade etti. Bahsi edilen barit ve florit Malatya’da da bulunuyor.
M. Kemal Revan ve Yurdal Genç’in Jeoloji Mühendisliği dergisinde 2003 yılında yayımlanan makalesi şehirde florit cevherine ilişkin önemli bilgiler aktarıyor. Üstelik bu konuda birçok başka çalışma da yapılmış durumda.
“Malatya-Yeşilyurt Altınlı Florit Cevherleşmesi: Toroslarda Paleokarst Tipi Bir Yatak” başlıklı makalede Malatya’nın Yeşilyurt ilçesinin yaklaşık 25 kilometre güneyinde, Çat Barajı gölü çevresinde yürütülen jeolojik çalışmalar sonucunda, altın ve florit içeren önemli bir cevherleşme olduğu ifade ediliyor ve şöyle deniliyor:
“Torid kuşağındaki diskordans düzlemleri üzerinde karstik oluşum süreçlerine bağlı olarak geliştiği düşünülen ve bu özellikte bölgede ilk kez tanımlanan yeni bir florit yatak tipidir.
Türkiye'de bilinen florit yataklarının çoğunluğunun magmatik kayaçlara bağlı damar (Kırşehir, Yozgat, ve Eskişehir yöresi yatakları) ve skarn (Keban vb., yataklar) tipi oluşumlar olduğu göz önüne alındığında bu cevherleşmenin oluşum ortamı, geometrisi, yayılımı ve içeriğinin araştırılması yeni yatakların aranması açısından önem kazanmaktadır.”
Makaleye göre, Malatya Metamorfitleri'ne ait Kalecik Mermerleri ile Düzağaç Şistleri arasındaki diskordans düzlemi boyunca gelişmiş olan altınlı-florit cevherleşmesi, yaklaşık 12 km uzunluğundaki bir zon boyunca Değirmenbaşı–Dalavihami Tepe doğrultusunda kesintili olarak izleniyor.
En belirgin cevherleşme Değirmenbaşı, Kuz Tepe batısı ve Dalavihami Tepe güneybatısında gözleniyor. Zonun diğer bölümlerinde (Kuz Tepe güneyi, Dalavihami Tepe güneyi) ise cevherleşme zayıf veya yok.
Cevherli zon; 5–30 m kalınlığında, silisli, breşik ve limonitik yapıda. Breşler çoğunlukla şist ve kristalize kireçtaşı parçalardan oluşuyor. Matriks: Mikrokristalin kuvars, limonit, florit (az miktarda kalsit, barit, sülfürlü mineraller eşlik eder). Kuvars içeriği yüzde 50’den fazla, bu da zonu silisleşmiş görünüme sokuyor. Florit dağılımı heterojen, genellikle mor renkli olup yer yer beyaz florit de bulunuyor. Florit tenörü yüzde 30–65 arasında değişiyor.
Değirmenbaşı: ~350 ppb altın, 800 ppm arsenik
Kuz Tepe batısı: ~900 ppb altın, 2200 ppm arsenik
Dalavihami Tepe güneybatısı: 12,5 g/t’ye kadar altın, 33.000 ppm arsenik, 69 ppm gümüş
Floritsiz silisli zonlarda altın ve arsenik değerleri anlamlı derecede düşük.
Makaleye göre cevherleşme, Malatya’daki Kalecik Mermerleri ile onun üzerinde yer alan Düzağaç Şistleri arasında, yani iki farklı kayaç arasındaki sınırda (diskordans düzlemi) oluşmuş.
Bu sınırda geçmişte karstlaşma (yani karbonatlı kayaçların suyla çözünmesi) olmuş, çökmeler ve boşluklar oluşmuş.
Cevherleşme alanı silisli (kuvarslı), breşik (kırıklı-parçalı yapıdaki) ve limonitli (demir oksitli) bir yapıda.
Florit (mor ve beyaz renkli) ile birlikte altın, kuvars, limonit, kalsit gibi mineraller bulunuyor.
Mineraller hem matriks (bağlayıcı malzeme) içinde hem de kaya parçaları olarak yer alıyor.
Yağmur ve yeraltı suları gibi meteorik sular, üstteki kayaçlardan (özellikle şistler) geçerek silis, flor ve altın gibi elementleri çözmüş.
Bu zengin çözeltiler, alttaki mermerlerle temas ettiğinde kimyasal tepkimeler olmuş ve bu elementler çökelmiş.
Böylece kuvars, florit ve altın gibi mineraller mermer içinde birikmiş.
Bu süreç yüzeye yakın, düşük sıcaklıkta, yani derinlerde olmayan ortamda gerçekleşmiş.
NE ZAMAN OLUŞMUŞ OLABİLİR?
Cevherleşme, bölgede daha önce oluşmuş olan metamorfizma (basınç-sıcaklık değişimi) olaylarından sonra olmuş.
Bu da cevherleşmenin büyük ihtimalle Geç Eosen ile Pliyosen (yaklaşık 40–5 milyon yıl önce) dönemleri arasında oluştuğunu gösteriyor.
Şistler (üstteki kayaçlar) su geçirmediği için altındaki çözeltileri tutmuş.
Diskordans düzlemi boyunca hareket eden sular için uygun bir yol oluşturmuş.
Mermerler, bu çözeltilerle kolayca tepkimeye girerek minerallerin çökelmesine ortam sağlamış.
BUNUN ÖNEMİ NE?
Bu tip cevherleşme, "paleokarst kökenli" yani eski dönem karst süreçleriyle oluşmuş.
Aynı yapılar ve süreçler Doğu Toroslar boyunca da yaygın olduğu için, bu tür altın ve florit cevherleri başka yerlerde de bulunabilir.
Yani bu alan, benzer yeni maden sahaları için bir rehber olabilir.
Malatya'da altınlı florit damarı! Eskişehir’deki keşif burada da yapılacak mı?
Malatya'da altınlı florit damarı! Eskişehir’deki keşif burada da yapılacak mı?
