Doğu Anadolu Projesi (DAP), Türkiye’nin doğusunda yer alan illerin kalkınmasını hızlandırmak amacıyla hayata geçirilen en kapsamlı bölgesel projelerden biri olarak öne çıkıyor. Aralarında Malatya’nın da bulunduğu geniş bir coğrafyayı kapsayan proje; tarımdan eğitime, sağlıktan altyapıya kadar birçok alanda yatırımlarla bölgenin sosyo-ekonomik yapısını güçlendirmeyi hedefliyor. Yıllar içinde planlanarak uygulamaya alınan DAP, hem üretimi artırmayı hem de yaşam kalitesini yükseltmeyi amaçlayan uzun soluklu bir dönüşüm programı olarak dikkat çekiyor.
HAYVANCILIK VE TARIMIN KALBİ DAP’TA ATIYOR
DAP konusu hem derslerde hem de literatürde hayvancılık ve tarımın kalbi olarak anılan bölge olarak tanıtılıyor. Peki, DAP nasıl kuruldu, planı kimler hazırladı, yıllara göre hangi gelişmeler yaşandı?
TARİHİ CUMHURİYETİN KURULUŞUNA KADAR UZANIYOR
Türkiye'de kırsal alanların geliştirilmesine yönelik çabalar, Cumhuriyetin kuruluşuna kadar uzanıyor. Kırsal sosyo-ekonomik koşulların iyileştirilmesi için atılan ilk büyük adım, 1924 yılında Köy Kanunu’nun onaylanması oldu. Bunu 1940 yılında Köy Enstitüleri programı izledi. Doğu Anadolu'daki ilk büyük özel kalkınma projesi, 1982 yılında başlayan Erzurum Kırsal Kalkınma Projesi oldu. Bu projenin başarılarına örnek olarak 192 köye içme suyu temini, 12,5 milyon sürü hayvanının aşılanması ve 580 arı kovanının kurulması gösteriliyor.
İNÖNÜ PLANLADI, GAZİ YÖNETTİ
1998 yılına gelindiğinde, Erzurum, Kars ve Ardahan'ı kapsayan Erzincan-Sivas ve Doğu Anadolu Kalkınma Programı olmak üzere iki büyük proje daha başlatılmıştı. Ancak, bir seferde birkaç şehir yerine daha büyük ölçekli bir kalkınmaya ihtiyaç duyulduğunu fark eden Devlet Planlama Teşkilatı, 1998 yılında Doğu Anadolu Projesi (DAP) olarak adlandırılan projeyi başlattı. DAP'ın ilk adımı olarak, Erzurum'daki Atatürk Üniversitesi, Elazığ'daki Fırat Üniversitesi, Malatya'daki İnönü Üniversitesi, Kars'taki Kafkas Üniversitesi ve Van'daki Yüzüncü Yıl Üniversitesinin iş birliğiyle bir Ana Plan geliştirildi. Bu 5 üniversiteye Ankara'dan bir ekip rehberlik etti ve Ana Plan yönetimi Gazi Üniversitesi tarafından yapıldı.
Ana Plan, 16 şehir için 64 potansiyel kalkınma projesinin sosyo-ekonomik koşullarının ve fizibilite çalışmalarının ayrıntılı analizini sundu. Bunlar Ağrı, Ardahan, Bayburt, Bingöl, Bitlis, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Gümüşhane, Hakkari, Iğdır, Kars, Malatya, Muş, Tunceli ve Van’dı. Kalkınma kavramı üç gruba ayrıldı: Sosyal, ekonomik ve çevresel… Fizibilite çalışmaları için projeler, Ana Planda belirlenen odak alanlarına saygı gösterilerek tasarlandı. Bunlar; insan kaynaklarının en üst düzeyde kullanılması, sosyal destek kuruluşlarının güçlendirilmesi, meraların iyileştirilmesi, altyapının iyileştirilmesi, kendi kendine istihdam için imkan sağlanması, finansal kaynakların çeşitlendirilmesi ve güçlendirilmesi ve çevre koşullarının iyileştirilmesi şeklindeydi.
2002 GENEL SEÇİMLERİNDEN DÖRT YIL SONRA DAP PROGRAMININ ÇERÇEVESİ TAMAMLANDI
2002 Genel Seçimlerinden dört yıl sonra 2006 yılına gelindiğinde, DAP programının çerçevesi tamamlandı. 2011 yılında, öne çıkan Güneydoğu Anadolu Projesi'ni (GAP) denetleyen birimden esinlenerek Doğu Anadolu Projesi Bölgesel Kalkınma İdaresi Başkanlığı (DAPKİB) kuruldu. Bu birim, 2011 yılından bu yana 2-4 yıllık kalkınma planlarıyla DAP'ı uyguluyor.
HANGİ İLLER İÇİNDE?
DAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının görev alanı; Ağrı, Ardahan, Bingöl, Bitlis, Elâzığ, Erzincan, Erzurum, Hakkâri, Iğdır, Kars, Malatya, Muş, Tunceli, Van ve Sivas olmak üzere 15 ili kapsamaktadır. Merkezi Erzurum’dur.
