Toprağı bereket, kayısısı dünya markası olan Malatya tarımında alarm zilleri bu kez bilimsel verilerle çalıyor! Malatya Turgut Özal Üniversitesi akademisyenlerinin imza attığı ezber bozan araştırma, dünya ve Türkiye ortalamalarını tam 4’e katlayan, bölge kullanımının ise yüzde 81’ini tek başına sırtlayan ürkütücü bir tabloyu gözler önüne serdi. Üretim alanlarımız daralırken toprağa boca edilen tonlarca kimyasalın arkasındaki acı gerçekleri, 6 Şubat depreminin tarımdaki gizli izlerini ve kayısı bahçelerimizi bekleyen büyük tehlikeyi akademinin çarpıcı verileriyle araladık.
Malatya Turgut Özal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü akademisyenleri Ömer Faruk Baştuğ ve Mehmet Karacaoğlu tarafından hazırlanan ve AGROZAL dergisinde yayımlanan kapsamlı bilimsel çalışma, Malatya’daki tarımsal kimyasal kullanımına dair çarpıcı tabloyu ortaya koydu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü (GKGM) ile FAO verilerinin incelendiği araştırmada, kentteki pestisit kullanımının tehlikeli boyutlara ulaştığı belgelendi.
Toplam Tüketimde Yüzde 39, Hektar Başına Kullanımda Yüzde 48 Artış
Araştırmada yer alan resmi verilere göre, Malatya ilinde 2016 yılında 1.728 ton olan toplam pestisit tüketimi, 2024 yılına gelindiğinde büyük bir tırmanış gösterdi. Çalışmada bu durum, "Malatya ilinde 2016 yılında 1.728 ton olan toplam pestisit tüketimi, 2024 yılında %39 artarak 2.402 tona ulaşmıştır" ifadeleriyle aktarıldı.
Aynı dönemde ildeki tarım arazilerinin daralmasına rağmen birim alana düşen kimyasal miktarındaki artış daha da ürkütücü bir seviyeye ulaştı. Raporda, "Birim alanda kullanım miktarı ise aynı dönemde yüzde 48’lik bir artışla 6.03 kg ha-1’dan 8.94 kg ha-1 seviyesine yükselmiştir" tespiti yapıldı.
Dünya ve Türkiye Ortalamasının Yaklaşık 4 Katı!
Malatya'da hektar başına düşen 8.94 kg’lık pestisit tüketimi, küresel ve ulusal ölçekle kıyaslandığında devasa bir farkı gözler önüne seriyor. Araştırma metninde bu tablo şu sözlerle vurgulandı:
"Bu rakam, Dünya (2.26 kg ha-1) ve Türkiye (2.4 kg ha-1) ortalamalarının yaklaşık 4 katı bir tüketime işaret etmektedir."
Ayrıca kentteki yüksek tüketim, bölge genelindeki dengeleri de altüst etmiş durumda. Tarım ve Orman Bakanlığının son verilerine dikkat çekilen çalışmada, "Bakanlığın 2024 yılı verilerine göre Malatya, Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki toplam pestisit kullanımının %81’ini tek başına gerçekleştirmektedir" denildi.
Türkiye’de En Çok Pestisit Kullanan İlk 5 İl Arasında
Malatya’nın yıllar içerisindeki pestisit kullanım istatistikleri, kentin Türkiye genelindeki üst sıralardaki yerini koruduğunu gösteriyor. Makalede konuya ilişkin şu detaylara yer verildi:
"Malatya bu pestisit kullanım rakamları ile 2016-2024 yılları arasında Türkiye’de il bazında en çok pestisit kullanan 10 il arasında olmuştur. 2022 ve 2024 yıllarında Türkiye genelinde en çok pestisit tüketen 5 il arasına girmiştir."
Aslan Payı Fungusitlerde: Kayısı Üretimi Etkili Oldu
Pestisit grupları detaylandırıldığında, ildeki baskın ürün olan kayısı yetiştiriciliğinin kimyasal kullanım kalıplarını doğrudan belirlediği görüldü. Çalışmada, "İldeki yoğun kayısı üretimine paralel olarak fungusitlerin yüzde 83.51 (2.006 ton) ile baskın grup olduğu" belirtildi.
Nitekim 2016 yılında tüketilen 1.728 ton pestisitin 1.666 tonunu (yüzde 96.41) fungusitler oluştururken, 2024 yılında bu miktar 2.006 tona ulaştı. 2024 verilerine göre Malatya'da birim alana düşen fungusit tüketimi 7.47 kg ha-1 olarak gerçekleşti. Araştırmacılar bu rakam için, "Birim alan tüketimi 2024 yılında Türkiye ortalamasının (0.76 kg ha-1) 10 katına yakın olması dikkat çekici bir durum olduğu düşünülmektedir" değerlendirmesinde bulundu.
6 Şubat Depremleri Tüketimi Nasıl Etkiledi?
İstatistiki verilerde 2023 yılında yaşanan belirgin düşüşün arkasındaki nedenler de bilimsel raporda analiz edildi. Kentte 2023 yılında toplam tüketim 1.582 tona, fungusit kullanımı ise 949 tona (3.5 kg ha-1) geriledi. Bu düşüş raporda şu ifadelerle açıkladı:
"2023 yılındaki belirgin azalışın, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında tarımsal faaliyetlerde yaşanan aksamalarla ilişkili olabileceği düşünülmektedir... Bu azalışın, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında üreticilerin bir bölümünün geçici olarak il dışına çıkması ve üretim faaliyetlerinde yaşanan aksamalarla ilişkili olabileceği değerlendirilmektedir. Bu dönemin, kayısı bahçelerinde fungusit uygulamalarının yoğunlaştığı döneme denk gelmesi, söz konusu azalışı açıklayan olası etkenlerden biri olarak değerlendirilebilir."
İnsektisit Kullanımında Yüzde 593'lük Rekor Artış
Böceklere karşı kullanılan insektisit grubu ilaçlarda ise 2016-2024 yılları arasında sıra dışı bir tırmanış kaydedildi. Araştırmada şu çarpıcı verilere yer verildi:
İnsektisit Patlaması
"İnsektisit kullanımı ise yıllar arasında belirgin dalgalanmalar göstermiştir. 2016 yılında 47 ton olan insektisit kullanım, 2017 yılında %1080.85’lik artış ile 555 ton (%26.17) seviyesinde en yüksek değerlerinden birine ulaşmıştır."
8 Yıllık Değişim: "Böceklere karşı kullanım açısından bakıldığında 2016 yılından 2024 yılına oranla Malatya ili insektisit kullanım oranı yüzde 593.62 oranında artmıştır."
Türkiye Ortalaması Geçildi
"2024 yılı verileri incelendiğinde; Malatya ili 279 ton ve birim alana 1.04 kg ha-1 tüketim ile Türkiye ortalamasının (0.56 kg ha-1) birim alanda yüzde 85.71’lik fazla insektisit tüketimi yaptığı açıkça görülmektedir."
Herbisit ve Akarisit Tüketimindeki Eğilimler
Ot ilaçları (herbisit) ve akar ilaçları (akarisit) alt gruplarında da dikkat çekici dalgalanmalar tespit edildi:
Herbisitler Geriledi
2016'da 13 ton olan herbisit tüketimi, 2018 yılında 238 ton (%13.26) ile zirve yaptıktan sonra düşüşe geçerek 2024 yılında 86 tona (yüzde 3.58) geriledi.
2023'teki Kırmızı Örümcek Sürprizi
Akarisit kullanımı genel yıllarda düşük seyrederken 2023 yılında ani bir sıçramayla 253 tona ulaştı. Araştırmada, "Bu bulgu, söz konusu yılda özellikle akar kaynaklı zararlıların (örneğin kırmızı örümcekler) yoğun baskı oluşturduğunu düşündürmektedir. 2024 yılında akarisit kullanımının tekrar 20 tona düşmesi, bu artışın dönemsel ve spesifik bir zararlı baskısına bağlı olduğunu göstermektedir" ifadeleri kullanıldı.
Tarım Alanları Daralıyor, Kimyasal Kullanımı Artıyor
TÜİK verilerine dayandırılan araştırmada, Malatya’daki işlenen tarım alanlarının yıllar içinde azaldığı vurgulandı. Rapora göre; "2016 yılında 286 627 hektar alanda tarımsal üretim yapılırken; 2024 yılında bu alan yüzde 6.33 eksilerek 268 478 hektar alanda sınırlı kalmıştır" Tarım alanları daralırken kullanılan pestisit miktarının artması, birim alandaki yoğunluğu kritik seviyelere taşıdı.
Uzmanlardan Entegre Mücadele (IPM) Çağrısı
Araştırmanın sonuç bölümünde, Malatya'daki tarımsal üretimde kimyasal mücadelenin tek seçenek olarak görülmesinin çevresel sürdürülebilirlik açısından risk oluşturduğu vurgulandı. Çalışmanın sonuç kısmında şu net uyarılara yer verildi:
"Sonuç olarak, Malatya ilinde pestisit kullanımının hem toplam miktar hem de birim alanda tüketimi açısından Türkiye ortalamasının üzerinde olduğu belirlenmiş olup, bu durum sürdürülebilir tarım uygulamaları ile entegre mücadele stratejilerinin yetersizliğini ve yaygınlaştırılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır."
"Elde edilen veriler, çevresel sürdürülebilirlik için Entegre Zararlı Yönetimi (IPM) uygulamalarının yaygınlaştırılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır."
