6 Şubat depremlerinde yerle bir olan Malatya’nın simge yapısı Yeni Cami (Teze Cami), yürütülen titiz restorasyon çalışmalarının ardından kapılarını açmaya hazırlanıyor. Malatya Valisi Seddar Yavuz’un duyurduğu tarihi gelişmeyle birlikte, kentin hafızası ve manevi sembolü adeta küllerinden doğdu.
Vali Seddar Yavuz’dan Anlamlı Paylaşım: "Şehir Hafızasını İhya Ediyoruz"
Malatya Valisi Seddar Yavuz, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla kentin yeniden ayağa kalkış müjdesini verdi. Tarihi caminin son görüntülerini paylaşan Vali Yavuz, restorasyon çalışmalarının kentin manevi ruhuna uygun bir şekilde tamamlandığını belirtti.
Vali Seddar Yavuz paylaşımında şu ifadelere yer verdi:
"Malatya’mızın tarihine ve manevi kimliğine tanıklık eden Yeni Cami, deprem sonrası yeniden inşa edilerek şehrimizle yeniden buluşuyor. Bizler yalnızca binalarımızı değil; tarihimizi, kültürümüzü ve şehir hafızamızı da yeniden ihya ediyoruz. Yeni Cami, Malatya’mızın yeniden ayağa kalkışının simgelerinden biri olacaktır."
Bilimsel Raporlar Işığında Restorasyon: Yıkımın Nedeni Ne Olmuştu?
6 Şubat depremlerinin ardından Prof. Dr. Kemal Önder Çetin ve Dr. Makbule Ilgaç koordinasyonunda 110’dan fazla araştırmacının katılımıyla hazırlanan kapsamlı keşif raporu, Yeni Cami’deki yıkımın teknik sebeplerini ortaya koymuştu.
“Elde edilen bilimsel verilere göre;
Yapıya sonradan eklenen payandaların (göğüsleyici dayanakların) çökmesi,
Çelik donatıların betona bağlanmasını sağlayan ankrajların yetersiz kalması,
Mevcut taş duvarların deprem yüküne karşı direnç gösterememesi,
yıkımı tetikleyen temel faktörler olarak kayıtlara geçmişti. Restorasyon protokolünün imzalanmasının ardından uzman akademisyenler ve mühendisler kontrolünde yürütülen çalışmalarda, aynı hataların tekrarlanmaması adına modern muhafaza teknikleri ile tarihsel doku harmanlandı.”
Depremlerle ve Yangınlarla Dolu 180 Yıllık Ayakta Kalma Mücadelesi
Halk arasında "Teze Cami" olarak da bilinen yapı, aslında felaketlerle dolu bir geçmişe sahip. Malatya halkının 19. yüzyılın ortalarında Eski Malatya’dan Aspuzu’ya (günümüzdeki Malatya merkez) taşınmasıyla büyük bir cami ihtiyacı doğdu.
İlk İnşa (1843): Ulemadan Hocazade Hacı Yusuf tarafından yaptırıldı.
Büyük Zelzele (1893): Malatyalıların "Büyük Zelzele" dediği tarihi depremde cami yıkıldı. Geride sadece şerefesine kadar sağlam kalan minaresi kaldı.
Yangın Felaketi (1895): Depremden iki yıl sonra çıkan yangın, kalan kısımları da kullanılamaz hale getirdi.
Yeniden Yükseliş (1912): Sultan II. Abdülhamid’in desteğiyle 20. yüzyılın başlarında tekrar inşa edilen cami, 1912 yılında yeniden ibadete açıldı. Son cemaat yeri üzerindeki kubbeler ile iki narin minare ise Cumhuriyet’in ilk yıllarında eklendi.
Klasik Osmanlı Mimarisi: Yeni Cami’nin Öne Çıkan Mimari Özellikleri
Muntazam sıralı kesme taşlarla inşa edilen Yeni Cami, klasik Osmanlı mimarisinin Malatya’daki en önemli temsilcisidir:
Kubbe Taşıyıcıları: Harim bölümü, dört devasa fil ayağı üzerine oturtulmuş görkemli bir merkezî kubbe ile örtülüdür. Kubbenin yükü beşik tonozlar ve yan kubbeler vasıtasıyla dış duvarlara aktarılmıştır.
Ahşap İşçiliği ve Mihrap: Dışa taşkın olarak tasarlanan mihrabın yanında yer alan ceviz ağacından yapılma minber, dönemin ahşap süsleme sanatının zarif bir örneğidir.
Giriş ve Minareler: Kuzeydeki ana girişin her iki yanında ikişer şerefeli iki zarif minare yer alır. 1893 depreminden günümüze ulaşan tarihi ilk minare ise caminin doğu tarafında aslına sadık kalınarak korunmaktadır.
Açılış İçin Geri Sayım Başladı
Deprem felaketinin ardından yürütülen altyapı, güçlendirme ve aslına uygun taş işçiliği restorasyonu sayesinde Yeni Cami'deki inşaat faaliyetleri son aşamaya geldi. Malatya şehir merkezinde yürütme mesafesinde bulunan simge mabedin kısa süre içerisinde ibadete ve ziyarete tamamen açılması bekleniyor.
Şehrin küllerinden doğuşunun en büyük simgesi olan Yeni Cami, Malatyalıların buluşma noktası olmaya devam edecek.
