Malatya’da yaşanan son depremlerin nedeni ne 7 büyüklüğünde deprem mümkün mü?

Malatya’da ve çevresinde bulunan fay hatları hakkında bazı bilgiler veren Öğüt, önemli açıklamalarda bulundu.

“DÜNYA TARİHİNDE BİR İLK OLDU”

6 Şubat 2023 depremlerini yorumlayarak söze başlayan Deprem Araştırmacısı Baturhan Öğüt, Malatya’nın büyük bir yıkım yaşadığına dikkat çekerek,

 “Dokuz saat arayla aynı şekilde yedi 7,8 ve 7,6 büyüklüğünde iki deprem yaşanması 6 Şubat’ta dünya tarihinde bir ilk oldu. Çünkü daha önceden böyle bir örnek söz konusu değil. Sadece buna bir örneğimiz var. O da bir gün arayla olmuştur, 1957 Fethiye depremleri. Bizim burada yaşadığımız deprem çok daha başka bir olay. Dokuz saat arayla iki büyük deprem yaşadık. Şimdi ben bunu açıklayacağım. İlk olarak gördüğümüz Ölü Deniz parçaları mevcut. Pazarcık, Türkoğlu Segmenti, Erkenek, Gölbaşı Segmenti ve bunun ardından da Amanos Segmentimiz vardır. Şu arada kalan Amik Bloğunun kuzey kısmı ilk depremde, Narlı Segmenti de kırılırken Pazarcık Segmentine baskı uyguladı. Bu uygulanan çift taraflı baskı sonucunda Pazarcık Segmenti de kırılmaya başladı. Yalnız ilk kırılma Çelikhan'a kadar devam etti. Çelikhan da Akdeniz'e kadar Amanos Segmenti boyunca Kırıkhan, Defne, Samandağ olarak devam ettirdi, Akdeniz'e kadar kırıldı. Şimdi bu kırılma sonucunda şu gördüğümüz Adana, Osmaniye, Maraş bloku yani Savrun ve Sürgü Fayı ve Doğanşehir fayının olduğu bu kısım şöyle bir dönme davranışı gerçekleştirdi ve bu dönme davranışı sonucunda yaklaşık olarak on bin yıldan beri suskun olan Çardak Fayı'na baskı uyguladı. Bu uyguladığı basınç sonucunda Çardak Fayı kırıldı. 2’nci kırılma Nurhak Segmenti, Doğanşehir Fayı ve Sürgü Fayının bir kısmından devam ederek bir kırılma yaşadık ve bunun ardından da Çöşnük Fayı Yeşilyurt ve Battalgazi'ye kadar kırıldı. Burada yaklaşık olarak kırılan payının uzunluğu 220 kilometre. İlk depremde kırılan fay uzunluğu 429 kilometre. Çok uzun bir fay kırıldı ve bu kırılma sonucunda Malatya büyük bir yıkım yaşadı”

şeklinde konuştu.

“MALATYA’DA 7 VE ÜZERİ DEPREM SÖZ KONUSU DEĞİL”

Malatya Ovacık Fayı ile ilgili bazı bilgilendirmelerde bulunan Öğüt, Malatya’da 7 ve üzeri deprem beklemediğini belirterek,

 “Malatya Ovacık Fayı, Akçadağ Segmenti Dedeyazı Köyü'ne kadar kırıldı ve rahatladı. Ovacık Fayı Malatya bloğu içerisinde kalan yani daha doğrusu Anadolu'nun mikro levhası içerisinde kalan bir faydır ve Afşin Elbistan bloğu ve Malatya bloğundaki sınır faydır burası. Yani bu blokların da kayması söz konusu. Yani ortalama 3 bin ila 5 bin yıllık arayla deprem tekrarlayabilir ama asla 7’nin üzerinde bir deprem üretmez. Üretmesi mümkün değil. Malatya’da 7 ve üzeri deprem söz konusu değil. Çünkü Malatya Ovacık Fayı 220 kilometre uzunluğunda bir faydır. Yıllık kayma hızı çok düşüktür. Keza sadece tekrarlama periyodu olarak biz buna bakmayalım. Çok yavaş hareket ettiği için 7 ve üzeri deprem üretecek deformasyonu yakalayamıyor, o enerjiyi yakalayamıyor. 8 ana, 4 kısa parçadan oluşan Malatya Ovacık Fay zonu tek seferde kırılması için yaklaşık olarak 8 ila 10 gigaton ağırlığında bir yükün olması lazım. Bu da mümkün değil. Malatya Ovacık tek seferde kırılmaz. 2-3 tane sismik boşluk vardı. Onların peş peşe kırılması sonucunda oldu”

açıklamalarında bulundu.

“KIRILMAYAN BİR KISIM VAR”

Malatya ve çevresindeki kırılmayan fay hatları hakkında birtakım bilgiler paylaşan Öğüt, çevredeki fayları ve üretebilecekleri depremleri şu ifadelerle belirtti:

“Malatya'da Sürgü Fayımız var. Sürgü Fayı 48 kilometrelik bir parça var. Burada şöyle bir durum var. Eğer kırılmış olsaydı şu ana kadar onlarca yüzlerce belki binlerce artçı depremler olurdu. Tekrarına baktığımızda büyük bir deprem gözükmüyor. Artık onun üstünü üretemez çünkü 48 kilometrelik bir parçadan bahsediyorum. Kısa bir parça. Sadece 6 büyüklüğünde üretebilir. O da çok uzun sürmez. Eğer ki yaklaşık olarak 4 metrelik veyahut da 5 metrelik atım yaparsa olur. O da binde bir ihtimal, onun dışında herhangi bir ihtimal söz konusu değil. Özellikle Afşin Elbistan bloğu içerisinde bir fayımız daha var. Malatya Fayına paralel doğrultuda ve bu fayın üzerinde 1121 yılında bir deprem oluyor. Çöşnük Fayı Beydağları, eteklerinde, yani Beydağları'nın eteklerini keserek Baskil'e kadar uzanıyor. Yalnız Çöşnük Fayı Yeşilyurt, Battalgazi'ye kadar kırıldı ve büyük ölçüde enerjisini boşalttı. Bu fay 1759 yılında 6,5’lik de deprem üretti. Son depremde Yeşilyurt, Battalgazi’ye kadar kırıldığı için üzerindeki büyük enerjiyi boşalttı. Sadece Kale kısmında kırılmayan parçaya stres transferi oldu. Orası da 5,5 belki 5,7 üretebilirse üretir. O kadar da üreteceğini düşünmüyorum. Ayrıca Sürgü Fayı üzerinde 6 Şubat ikinci depreminden sonra bir deprem var. Doğu Anadolu Fayına paralel doğrultusunda devam eden bir fayımız var. Yani 6’lık depremde Baskil Fay zonunun buradaki en önemli parçası kırılmıştı. Yaşanan bir takım beşlik depremler oldu. Ve bu depremler de bize buradaki Baskil Fayında gerçekleştiğini gösteriyor.  Ayrıca 6 Şubat depremlerinden sonra biz neyi gördük? Doğu Anadolu Fayına paralel doğrultuda neredeyse Kale’ye kadar uzanan artçı depremler gördük. Baktığımızda doğrudan Doğu Anadolu Fayı üzerinde olduğu gözükmüyor. Daha çok Baskil Fayı üzerinde olduğunu gösteriyor. Orası da bize aslında ‘ben ilk depremde kırıldım’ diyor. İllaki yüzey kırığı yapmasına gerek yok. Yer altından da kırılabiliyor. Onu biz daha çok artçı depremlerin yoğunluğuna göre nereye kadar kırıldığını anlayabiliyoruz. Pütürge tarafında kırılmayan bir kısım var. Sürgü Fayı’nda bir kısım var, bir de Çöşnük Fayı’nda kırılmayan bir kısım var.”

DEPREM ARAŞTIRMACISI SON DEPREMLERİ YORUMLADI

“Son zamanlarda Yeşilyurt’ta bazı artçı depremler meydana geliyor” diyen Öğüt yaşanan sarsıntıları,

 “Bu depremler Çöşnük Fayı üzerinde meydana geliyor. Ayrıca Çöşnük Fayının yan kollarında 4’lük depremler meydana geliyor. Bu bize çok büyük deprem olacağını göstermiyor. 5,6’lık 5,7’lik depremler aslında Beydağlarında kırılmayan parçalarda oldu. Bir basınç oluştu ve buralara baskı uygulandı. Kırılması lazım ki rahatlasın”

 şeklinde açıkladı.

“ÜRETİRSE 7.4 BÜYÜKLÜĞÜNDE ÜRETİR”

Yedisu Fayının deprem potansiyelini yorumlayan Öğüt, bu fay üzerinde gerçekleşecek depremin Malatya’da bazı bölgeler dışında yıkıcı bir etki yapmayacağını ifade etti. Elazığ Sivrice depremi ve Yedisu Fayı ile ilgili konuşan deprem araştırmacısı,

 “6,8 Elazığ Sivrice depremi var. Orada da çok uzun bir parça kırılmıştı. 1800 ile günümüz tarihindeki olan depremlere baktığımızda bile burası çok büyük derecede rahatlamıştı. Bu faylar ters bindirme olduğu için doğrudan stres transferi yapamıyor, buradakilerin öyle bir özelliği yok. Bu sebepten dolayı buraların hepsi rahatlamışlar. Rahatladığı için çok büyük bir deprem üretemez. Yedisu Segmenti 1784 yılında 7’lik bir deprem üretti. Oranın deprem periyodu doldu. Üretirse 7.4 büyüklüğünde üretir ama Malatya'ya doğrudan yıkıcı bir etki yapmaz. Şiddet ölçeğine göre bazı yerlerde özellikle o yumuşak zeminlerin olduğu, alüvyonel zeminlerin olduğu yerlerde hissedilebilir. Beydağları'na doğru Tecde kısımlarına doğru geldiğimizde bu bölgelerde 4.7 şiddetinde 5 şiddetinde hissedilebilir. Tamamen zeminden kaynaklı kalın alüvyonelde daha fazla sarsıntıya yol açar. Burası kırılmaya başladığı andan itibaren odak noktasından çıkacak deprem dalgaları oradaki dağlık alandan geçerken oradaki kayalar paratoner görevi görerek depremin yıkıcı dalga yani yıkıcı etkisini emmiş olacak. Arada 220 kilometre mesafe var. Buradaki 6 Şubat depremlerinde birisinde 429 kilometrelik fay kırıldı, birisinde 220 kilometrelik fay kırıldığı için yani depremin ölçeği ve ortaya çıkan enerji miktarı çok fazla olduğu için Malatya bu şekilde yıkıldı. Yoksa 6,8’lik Elazığ Sivrice depremi tam dibinde gerçekleşti ama bu kadar yıkım almadı. Buradaki depremde de Malatya büyük yıkım almayacak”

 ifadelerine yer verdi.

DAF’IN YÜZDE 90’I RAHATLADI

Doğu Anadolu Fayı ile ilgili önemli bilgiler veren Baturhan Öğüt bu fayın rahatladığının altını çizerek,

 “Bir de Hazar gölümüz var. Hazar Gölü'nün hemen dibinden geçen Hazar Fayı vardır. 1875 yılında 6.5’lik bir deprem üretti. 6.8 Elazığ Sivrice depreminde yaklaşık olarak 1 buçuk barlık bir stres transferi yaşandı. Belki orası bir deprem üretebilir. Palu Segmenti diyorlar, orası da geçmişteki depremlerde rahatladı. Doğu Anadolu Fayının yüzde 90’ı rahatladı ancak 500 sene sonra belki de bin sene sonra büyük deprem üretebilir. Sadece Hazar Fayı var, oraya birtakım stres transferi gerçekleşti. Orası kırılırsa 6 büyüklüğünde deprem üretebilir. Bir de şurada Kargapazarı Segmentimiz var, kesiştiği bölgede ise Karlıova Segmenti var. Karlıova Segmenti 1800’lü yıllarda bir deprem üretti. Orası şu an sismik bir boşluk niteliği görmekte. Şayet kırılırsa 7 büyüklüğünde bir deprem üretebilir. Çoklu fay sistemi olduğu için, orada birçok fay parçası olduğu için. Buralara basınç uygular ve buradaki birtakım faydaların üzerinde belki bir ihtimal 6’lık depremleri oluşturabilir. Çünkü oralara baskı uygulayacak ama burada olacak 7’lik bir deprem bile Malatya’yı çok fazla etkilemeyecek”

 dedi.