6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerin en büyük yıkımı yarattığı kentlerden biri olan Malatya’da, afetin hemen ardından sosyal yapı ile birlikte güvenlik tablosu da köklü bir değişim geçirdi. T.C. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı Güvenlik ve Terör Programı bünyesinde Emre Büyük tarafından hazırlanan ve Prof. Dr. Abdulkadir Baharçiçek danışmanlığında tamamlanan "Afet Dönemlerinin Suç Tipolojileri Üzerindeki Etkileri: 6 Şubât Depremleri Sonrası Malatya İli Örneği" başlıklı yüksek lisans tezi, kentin resmî suç istatistiklerini rakamlarla gözler önüne serdi.
Malatya Valiliği resmî verileri üzerinden 2022 ve 2023 yıllarının aylık olarak karşılaştırıldığı araştırmaya göre, depremin ilk aylarında tüm suç türlerinde keskin düşüşler yaşanırken, normalleşme süreciyle birlikte özellikle malvarlığına karşı işlenen suçlarda olağan dışı artışlar kaydedildi.
O SUÇ TÜRÜ NİSAN AYINDA YÜZDE 301,61 ARTTI
Tezde yer alan resmî verilere göre, deprem sonrası süreçte en dikkat çekici artış evden hırsızlık suçlarında yaşandı. 2022 yılının Nisan ayında 62 olan evden hırsızlık vaka sayısı, 2023 yılının Nisan ayında 249’a yükselerek yüzde 301,61 oranında rekor bir artış gösterdi.
Evden hırsızlık suçlarındaki yüksek artış eğilimi takip eden aylarda da devam etti:
- Mayıs 2023: Yüzde 177,03 Artış
- Haziran 2023: Yüzde 101,47 Artış
Tez analizinde; uzun süre boş kalan konutların dışarıdan gelen fırsatçı failler tarafından hedef alınması ve kenti terk eden vatandaşların geri döndüklerinde durumu fark edip gecikmeli ihbarda bulunmalarının bu sıçramada etkili olduğu belirtildi.
İŞYERİ HIRSIZLIĞI ŞUBAT’TA YÜZDE 210 YÜKSELDİ
Mala karşı işlenen bir diğer suç kategorisi olan işyerinden ve kurumdan hırsızlık vakalarında ise depremin yaşandığı Şubat 2023'te, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 210,00 oranında artış gerçekleşti. Bu artış Nisan ayında yüzde 83,33, Mayıs ayında ise yüzde 120,00 olarak kayıtlara geçti.
Genel malvarlığına karşı işlenen suçlar bütünüyle incelendiğinde; Nisan ayında yüzde 31,42, Mayıs ayında yüzde 37,10 ve Temmuz ayında yüzde 37,09 oranında yükselişler tespit edildi.
İLK AYLARDAKİ DÜŞÜŞÜN NEDENİ "GERÇEK BİR İYİLEŞME" DEĞİL
2023 yılının Şubat, Mart ve Nisan aylarında narkotik, kişilere karşı işlenen suçlar ve takibi şikâyete bağlı suçlarda yüzde 40 ile yüzde 80’e varan oranlarda düşüşler kaydedildi.
Ancak çalışmada bu düşüşlerin suçun fiilen ortadan kalkmasından ziyade şu nedenlerden kaynaklandığı vurgulandı:
- Kentten yaşanan kitlesel nüfus göçü nedeniyle mağdur ve fail potansiyelinin geçici olarak azalması.
- Emniyet personelinin de bizzat depremzede olması ve kolluk kuvvetlerinin asli devriye/operasyon görevleri yerine arama-kurtarma, yardım dağıtımı ve enkaz güvenliğine yönelmesi.
- Adli mekanizmaların geçici süre aksaması ve vatandaşların can derdine düşerek şikâyet başvurularını ertelemesi (suçun görünmezleşmesi).
TAKİBİ ŞİKÂYETE BAĞLI SUÇLAR YIL BOYUNCA DÜŞÜK SEYRETTİ
Hakaret, tehdit, basit yaralama ve konut dokunulmazlığının ihlali gibi takibi şikâyete bağlı suçlarda ise 2023 yılı boyunca kesintisiz bir düşüş görüldü. Mart 2023'te yüzde 59,51, Nisan 2023'te yüzde 51,89 ve Mayıs 2023'te yüzde 44,82 oranında gerileyen bu suç grubundaki azalışın, toplumun psikolojik önceliklerinin değişmesi ve hukuki başvuru mekanizmalarına erişimin zorlaşmasıyla ilişkili olduğu ifade edildi.
AKADEMİK KÜNYE VE KAYNAKÇA
- Çalışmanın Adı: Afet Dönemlerinin Suç Tipolojileri Üzerindeki Etkileri: 6 Şubat Depremleri Sonrası Malatya İli Örneği (Yüksek Lisans Tezi)
- Kurum: T.C. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı (Güvenlik ve Terör Programı)
- Yazar: Emre Büyük
- Danışman: Prof. Dr. Abdulkadir Baharçiçek
- Yıl / Yer: Malatya - 2026
