Asrın felaketi olarak literatüre geçen 6 Şubat depremlerinin ardından Malatya İkizce’de 28 bin konut yükseldi. Şehrin 14’üncü ilçesi olarak anılan İkizce için birçok söylem bulunurken burası TÜİK'in mesafe kriterine takılarak ilçe olma tartışmalarının odağına yerleşti. Ancak tarih, deprem ve nükleer felaket gibi olağanüstü dönemlerde mülki sınırların özel kanunlarla baştan yazıldığını gösteriyor. İşte Marmara'dan Çernobil'e, Peru'dan Erzincan'a kadar bürokratik ezberleri bozan ve İkizce’nin mülki kaderine ışık tutan o tarihi dönüm noktaları.
Malatya’da 6 Şubat sonrası inşa edilen İkizce, devasa altyapısı, sosyal alanları ve yüzlerce ticarethanesiyle kendi kendine yeten bir nokta olma potansiyeline ulaştı. Kamuoyunda "Malatya'nın 14'üncü ilçesi" olma beklentisi yüksek olsa da kentin merkeze olan 18-20 kilometrelik mesafesi, TÜİK’in "en az 30 kilometre uzaklıkta bulunma" standardına takılıyor. Ancak idari mantık, olağanüstü kriz dönemlerinde mevcut mülki sınırların yetersiz kalabileceğini ve devletlerin "Afet Bölgesi İdari Yönetimi" gibi etkenlerle coğrafi sınırları revize edebileceğini gösteriyor.
Hem Türkiye’nin yakın geçmişi hem de dünya idari tarihi deprem, sel veya zorunlu nüfus kaymaları sonrasında koordinasyonu hızlandırmak ve devasa nüfusları eritmek amacıyla özel kanunlarla sınırların yeniden çizildiği net örneklerle dolu:
1999 MARMARA DEPREMİ VE SINIR BÖLÜNMELERİ
Türkiye idari tarihinde deprem sonrası sınır değişiminin en somut örneği 1999 Marmara depremi döneminde yaşandı. Depremden kısa süre önce il yapılan Yalova'nın idari sınırları ve ilçeleri, bölgedeki devasa yıkım ve yeniden yapılanma zorunlulukları nedeniyle özel yasal düzenlemelerle pekiştirildi.
SERDİVAN, ERENLER VE ARİFİYE GİBİ YENİ MERKEZ İLÇELER KURULDU
Kocaeli ve Sakarya’da prefabrik kentlerin kurulması ve nüfusun tamamen yer değiştirmesi (Sakarya Yenikent ve İzmit kalıcı konut bölgeleri gibi), belediye sınırlarının ve mahallelerin yeniden çizilmesini zorunlu kıldı. Bu doğrultuda Adapazarı alt kademe belediyelerine bölünerek Serdivan, Erenler ve Arifiye gibi yeni merkez ilçeler kuruldu.
1939 ERZİNCAN DEPREMİ VE ŞEHRİN TAŞINMASI
Büyük yıkımın ardından, ovadaki zemin yapısının elverişsizliği nedeniyle şehir mevcut yerinden vazgeçilerek demiryolunun kuzeyine taşındı. Çıkarılan özel bir kanunla eski idari merkez lağvedildi ve yeni yerleşim yerinin sınırları devlet eliyle sıfırdan çizilerek komple coğrafi yer değişimi sağlandı.
DÜNYADAN ÇARPICI ÖRNEKLER
1963 Üsküp (Skopje) Depremi: Makedonya’nın başkenti Üsküp’ün yüzde 80'inin yok olmasının ardından Birleşmiş Milletler ve Yugoslavya yönetimi ortaklığında tamamen özel bir imar ve idari yönetim kanunu çıkarıldı. Şehir merkezi dışındaki tarım alanları hızla idari sınırlara dahil edilerek devasa uydu kentler kuruldu ve şehrin haritası radikal bir planla baştan çizildi.
1986 Çernobil Nükleer Felaketi: Deprem olmasa da "olağanüstü dönem ve zorunlu nüfus kayması" kriterine uyan en radikal örneklerden biridir. Patlamanın ardından 30 kilometrelik "Yasak Bölge" idari olarak haritadan silinerek askeri yönetime devredildi. Tahliye edilen on binlerce insan için sıfırdan "Slavutıç" adında bir şehir kuruldu ve bu şehir Ukrayna idari yapısına özel bir statüyle eklendi.
2007 Peru Depremi: Peru hükümeti, Pisco ve Chincha kentlerinde yaşanan devasa nüfus kayması ve koordinasyonsuzluğu çözmek için FORSUR adlı özel yetkili bir idari otorite kurdu. Bu otorite, yerel belediyelerin yetki sınırlarını bypass ederek yeni toplu konut alanlarının idari sınırlarını ve yönetimini doğrudan merkezi hükümete bağladı.