Yıkımın bu denli devasa boyutlara ulaşmasının ardındaki en temel bilimsel gerçek ise, Yeşilyurt ve Battalgazi gibi kentin en kalabalık merkezlerinin, tarıma elverişli, yumuşak, alüvyon tabanlı kalın bir toprak örtüsü üzerine kurulmuş olmasıydı. Suya doygun bu gevşek zemin, devasa sismik şok dalgalarını sönümlemek yerine daha da büyüterek binaların taşıyıcı sistemlerini paramparça etti. Ağır faturaların ödendiği bu sürecin ardından gözler, il sınırı içindeki kayaç yapısı bozulmamış bölgelere çevrildi.
Darende'nin Kanyonlarla Çevrili Geçirimsiz Dokusu
Malatya'da sismik izolasyonun doğa tarafından kendiliğinden sağlandığı, zemin parametreleri en yüksek ve sarsıntılara karşı en sarsılmaz ilçe kesinlikle Darende'dir. Meşhur Tohma Kanyonu'na da ev sahipliği yapan bu ilçe, kentin o tehlikeli çöküntü havzasından kilometrelerce uzakta, tamamen dağlık ve sarp bir coğrafyada konumlanmıştır. Darende'nin yeraltı haritası incelendiğinde; bazaltik oluşumlar, sert kireçtaşı katmanları ve yaşlı volkanik tüflerden oluşan devasa bir anakaya bütünlüğü görülür. Bu sert ve kırılgan olmayan yapı, deprem anında sıvılaşmaya veya yanal yayılmaya asla müsaade etmeyen, üzerine konulan yükü kusursuzca taşıyan bir temel sunar.
Tarım Arazilerinden Kayalık Zirvelere Dönüş
Darende'nin topoğrafyası ve jeolojisi, binaların sismik sarsıntılarla eşzamanlı olarak rezonansa girmesini kesin bir dille engeller. Sarsıntı dalgası bu volkanik kayalıklara vurduğunda ivmesini hızla kaybeder. Malatya'nın yeniden inşa sürecinde en büyük ders; verimli kayısı bahçelerinin bulunduğu yumuşak ova zeminlerini tarıma bırakmak ve yapılaşmayı Darende gibi zemini taş, rakımı yüksek, yeraltı suyu tehdidi bulunmayan dirençli anakayaların üzerine kaydırmak olmalıdır. Afet sonrası sağlam barınma konseptinin Doğu Anadolu'daki en somut örneği, bu kanyonların etrafındaki sert kayaçlarda yatmaktadır.