Kuzeydoğu Atlantik Okyanusu, 20. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa ülkeleri tarafından devasa bir radyoaktif atık alanı olarak kullanıldı. Yaklaşık 55 bin varili Belçika, 140 binden fazlasını ise İngiltere bu sulara gömerken; Fransa 1967 ile 1969 yıllarındaki iki ayrı operasyonda 46 bin varili denize bıraktı. Dönemin uygulamalarına göre düşük ve orta seviyeli radyoaktif maddeler, beton veya reçine gibi dolgu malzemeleriyle izole edilerek okyanus zeminine gönderilmişti.
Bölgenin güncel durumunu belirlemek amacıyla başlatılan NODSSUM projesinde 30 civarında bilim insanı görev aldı. Geçtiğimiz yıl yüzeyden haritalandırılan koordinatlara Fransız araştırma gemisiyle ulaşan ekip, Nautile isimli insanlı denizaltıyı kullanarak 4 bin 700 metreden daha derine tam 20 dalış tamamladı.
SIZINTI VE ÇAMURA KARIŞAN İZOTOPLAR
Araştırmacılar doğrudan deniz tabanına inip varilleri ve hemen çevresindeki tortu tabakasını net biçimde görüntüledi. Yıllarca tuzlu suyun aşındırıcı etkisine maruz kalan metal kapların büyük ölçüde korozyona uğradığı görüldü. Parçalanan varillerin içindeki tehlikeli malzemenin kırılarak çevredeki çamura yayıldığı anlaşıldı. Toplanan su ve tortu örneklerinin laboratuvar analizlerinde Kobalt-60, Niyobyum-94, Sezyum-137 ve Amerikyum-241 gibi ağır radyoaktif izotoplar saptandı.
Okyanusun derinliklerinde araştırma ekibini asıl şaşırtan bulgu, sızıntı yaşanan paslı yüzeylerin etrafında şekillenen yaşam formları oldu. Yıpranan varilleri yapay bir resif gibi yaşam alanı olarak benimseyen yengeçler ve anemonlar denizaltı kameraları tarafından kayda alındı. Bilim insanları şimdi topladıkları doku örnekleri üzerinden radyoaktif maddelerin bu organizmaların bünyesine geçip geçmediğini inceliyor. Elde edilecek kesin veriler, onlarca yıldır suyun altında duran atıkların derin deniz ekosistemini tam olarak nasıl etkilediğini ortaya çıkaracak.
