Yüzyıllardır medeniyetlere beşiklik eden, toprağından bereket fışkıran Malatya’nın gözbebeği Battalgazi ilçesi, gözümüzün önünde sessiz sedasız bir kimlik erozyonu yaşıyor. Bizler günlük koşturmacanın içinde fark etmesek de bilimsel veriler, ilçenin hem altının hem de üstünün alarm verdiğini çığlık çığlığa ortaya koyuyor.
İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Bölümü’nde Yusuf Parılday tarafından hazırlanan ve Doç. Dr. Reşat Geçen danışmanlığında tamamlanan "Battalgazi (Malatya) İlçesi’ndeki Arazi Kullanımı, Değişimi ve Yaşanan Problemler" başlıklı yüksek lisans tezi, acı gerçeği tüm çıplaklığıyla sedyeye çıkardı. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Avrupa Çevre Ajansı’nın CORINE veri setleriyle yapılan bu milimetrik analiz, Battalgazi’nin geleceğinin nasıl bir plansızlık kıskacında olduğunu kanıtladı.
RAKAM RAKAM İSTİLASI İŞTE BATTALGAZİ’NİN SON 20 YILLIK ACI BİLANÇOSU!
Akademik çalışmanın ortaya koyduğu 20 yıllık (2000-2020) zamansal değişim verileri, ilçedeki yeşil örtünün ve doğal ekosistemin nasıl adım adım eridiğini belgeliyor. İnanması güç ama resmi rakamlar yalan söylemiyor. İşte Battalgazi'nin elimizden kayıp giden zenginliği:
- Eriyen Orman Alanları (Büyük Kayıp): 2000 yılında 53 bin 704 hektar ile ilçe yüzölçümünün yüzde 55,06’sını kaplayan ormanlık sahalar, 2020 yılına gelindiğinde 51 bin 864,35 hektara (Yüzde 53,18) geriledi. Rakamların diliyle konuşursak; 20 yılda tam bin 840 hektar orman alanı sessiz sedasız yok oldu!
- Betonlaşan Yapay Yüzeyler (Sürekli Büyüme): Yerleşim, sanayi, ulaşım alanlarını kapsayan yapay (beton) yüzeyler, 2000 yılında 2 bin 87,10 hektar (Yüzde 2,14) iken, kentleşme baskısıyla birlikte 2020 yılında 2 bin 247,20 hektara (Yüzde 2,30) yükseldi. Özellikle 2010 sonrasında bu betonlaşma gözle görülür bir hız kazandı.
- Baskı Altındaki Tarım Alanları: 2000 yılında 36 bin 475,74 hektar (Yüzde 37,40) olan tarım alanları, 2010 yılında ormanlardan çalınan alanlarla 37 bin 986,67 hektara (Yüzde 38,95) çıksa da, 2020 yılında betonlaşmanın kurbanı olarak 37 bin 894,71 hektara (Yüzde 38,85) geri çekildi. Topraklarımız imar baskısından nefes alamıyor!
- Genişleyen Su Kütleleri: Baraj, gölet ve sulama yatırımlarının bir sonucu olarak 2000 yılında 5 bin 264,39 hektar (Yüzde 5,40) olan su kütleleri, 2020 yılında 5 bin 597,04 hektara (Yüzde 5,74) ulaştı. İlçenin elindeki tek olumlu grafik bu oldu.
Rapora göre, özellikle 2010 yılından sonra patlayan nüfus artışı ve kontrolsüz konut hamleleri yüzünden, ilçedeki doğal bitki örtüsü ve birinci sınıf tarım arazilerinin yüzde 15'e yakını imara, yani betona kurban edildi.
COĞRAFİ KÖRLÜK SAĞLAM DAĞLAR DURURKEN OVAYA GÖMÜLDÜK!
Tezin en can alıcı ve düşündürücü kısmı ise jeolojik yapı ile kentsel büyüme arasındaki akılalmaz tezatlık. Bilimsel rapora göre Battalgazi’nin coğrafyası bize net bir rota çiziyor:
- Kuzey (Malatya Ovası): Tohma ve Fırat’ın taşıdığı genç alüvyal çökellerden (gevşek zemin) oluşuyor. Burası tarımın kalbi, kayısının can damarı.
- Güney (Beydağı Etekleri): Sağlam kireçtaşı ve marn istiflerinden (kayaç zemin) oluşuyor. Yani yerleşim için en güvenli, en ideal bölge.
Ancak ilçedeki kentsel büyüme, zemin kalitesi yüksek olan güney tepelerine doğru genişlemek yerine; tam tersi bir mantıkla verimli ovaya, yani gevşek alüvyal topraklara doğru yayılıyor. Bu coğrafi körlük sadece tarım alanlarımızı yutmakla kalmıyor; imar düzensizlikleri, çözülemeyen trafik düğümleri, altyapı iflasları ve Battalgazi'nin binlerce yıllık tarihi-kültürel mirasının tahribatı gibi devasa problemleri bir çığ gibi büyütüyor.
"KURTULUŞUN REÇETESİ BÜTÜNCÜL EKOLOJİK PLANLAMA"
Karakaya Baraj Gölü ve Fırat Nehri gibi muazzam su kaynaklarının merkezinde yer alan Battalgazi'nin bu kötü gidişatı durdurması için tezin sonuç kısmında hayati bir reçete sunuluyor. Eğer yarın geç kalmak istemiyorsak acilen şu adımlar atılmalı:
- Ovaya Beton Yasağı: Birinci sınıf tarım arazilerinin ve kayısı bahçelerinin sanayi ya da konut alanı olarak kullanılması tamamen engellenmeli, sınırlar kırmızı çizgilerle netleştirilmeli.
- Yönümüz Güney Olmalı: Kentleşme baskısı ve yeni imar projeleri, ovanın yumuşak karnından sökülüp güneydeki sağlam zeminli alanlara kaydırılmalı.
- Tarih ve Yeşil Seferberliği: Kentsel dönüşüm ve büyüme baskısı altında ezilen tarihi yapılar koruma altına alınmalı; halkın nefes alacağı rekreasyon ve park alanları artırılmalı.
Sonuç olarak; Battalgazi muazzam bir tarımsal, tarihi ve stratejik potansiyele sahip. Ancak bu potansiyeli rasyonel ve sürdürülebilir bir akılla yönetmezsek, ekolojik dengeyi gözetmeyen bu kentsel politikalar yüzünden gelecekte telafisi imkansız çevre felaketleriyle yüzleşmek zorunda kalacağız. Bilim uyardı, rakamlar kanıtladı; şimdi söz ve hamle sırası bu şehri yönetenlerde!
HABER KAYNAKÇASI
- Parılday, Y. (2026). Battalgazi (Malatya) İlçesi’ndeki Arazi Kullanımı, Değişimi ve Yaşanan Problemler. T.C. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Bölümü, Yüksek Lisans Tezi (Danışman: Doç. Dr. Reşat Geçen), Malatya.
- Avrupa Çevre Ajansı (EEA). CORINE Veri Setleri.