19 Mayıs 1919'da Samsun’da yakılan bağımsızlık meşalesi, Anadolu’nun dört bir yanını sararken, Malatya bu şanlı yürüyüşte stratejik konumu ve sarsılmaz duruşuyla adeta bir "kilit taş" görevi gördü. Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun sonrası başlattığı Kongreler Dönemi’nde, İstanbul Hükümeti ve işgalci güçlerin tezgahladığı en büyük komplo, Malatya halkının ve vatansever subayların dirayeti sayesinde bozuldu.
İşte 19 Mayıs'ın yıldönümünde, gururla hatırlanması gereken o tarihi gerçekler:
SİVAS KONGRESİ’Nİ KURTARAN ŞEHİR: ALİ GALİP OYUNU NASIL BOZULDU?
Tarih yaprakları Eylül 1919’u gösterdiğinde, Kurtuluş Savaşı’nın rotasını çizecek olan Sivas Kongresi’nin toplanmasını engellemek isteyen İstanbul Hükümeti ve İngilizler kirli bir planı devreye soktu. Elazığ Valisi Ali Galip, Malatya’daki bazı aşiretleri silahlandırarak Sivas’ı basmak ve Mustafa Kemal’i tutuklamak üzere Malatya’ya geldi.
Ancak hesap etmedikleri bir şey vardı: Malatya halkının ve yerel idarecilerin dik duruşu.
Malatya’nın ileri gelenleri, vatansever subaylar ve halk, Mustafa Kemal’in yanında saf tuttu. Durumu haber alan Mustafa Kemal Paşa’nın Malatya üzerine askeri birlikler sevk etmesi ve kentteki sarsılmaz direnç karşısında Ali Galip, arkasına bakmadan Malatya’dan kaçmak zorunda kaldı. Malatya'nın bu tarihi duruşu, Sivas Kongresi’nin güvenle toplanmasını sağlayarak Milli Mücadele’nin önünü açtı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu kritik süreci ölümsüz eseri Nutuk’ta telgraf kayıtlarıyla ve isim isim aktararak Malatya detayı üzerinde genişçe durmuştur.
ATATÜRK’ÜN YANINDAKİ MALATYALI KOMUTANLAR
19 Mayıs’ta başlayan o kutlu yürüyüşün askeri ve siyasi dehaları arasında da Malatya kökenli kahramanlar başroldeydi.
Garp Cephesi Komutanı İsmet İnönü: Samsun’a çıkıştan kısa süre sonra Anadolu’ya geçerek Atatürk’ün en yakın silah arkadaşı olan, I. ve II. İnönü Savaşları'nın muzaffer komutanı ve Lozan Fatihi İsmet İnönü, aslen Malatya Arapkirli köklü bir aileye (Kürümoğulları) mensuptur.
Kel Ali (Ali Çetinkaya): Milli Mücadele’nin ilk kurşununu atanlardan, Atatürk’ün en güvendiği isimlerden biri olan ünlü komutan ve devlet adamı Ali Çetinkaya, aslen Malatya Pütürgeli bir ailenin evladıdır.
Albay Halit Bey (Akatlı): Ali Galip Olayı sırasında Malatya’da bulunan ve İstanbul’un emirlerini hiçe sayarak telgraf başında Mustafa Kemal’e sadakatini bildiren, direnişi örgütleyen yiğit bir subay olarak tarihe geçmiştir.
MİLİS KUVVETLER VE YEREL KAHRAMANLAR
Düzenli ordu kurulana kadar geçen süreçte Hacı Bedir Fırat, Reşat Efendi (Darıcalı) ve Şefik Bey gibi yerel liderler, Atatürk ile doğrudan telgraf irtibatı kurarak Malatya ve çevresinde güçlü milis kuvvetleri topladı. Bu güçler, hem Fransız işgal tehlikesine set çekti hem de iç isyanları bastırarak Güney ve Doğu cephelerinin güvenliğini sağladı.
BUGÜN MALATYA’NIN GURUR GÜNÜ!
19 Mayıs 1919'da Samsun'da parlayan bağımsızlık ateşi, Malatya'da hain planları yerle bir eden vatansever bir kaleye dönüştü. 19 Mayıs Atatürk'ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı vesilesiyle, başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, bu toprakları bize vatan kılan tüm kahramanlarımızı ve Malatyalı yiğitlerimizi saygı, minnet ve rahmetle anıyoruz.