17 Ağustos 1668 tarihinde Osmanlı toprakları, tarihinin en şiddetli depremlerinden biriyle sarsıldı. Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde gerçekleşen ve günümüz bilimsel verilerine göre yaklaşık 8.0 büyüklüğünde olduğu tahmin edilen bu deprem, Kastamonu civarından başlayarak doğuya doğru yaklaşık 600 kilometrelik bir alanı etkiledi.
DÜNYANIN EN BÜYÜK DEPREMLERİNDEN BİRİYDİ
1668 Kuzey Anadolu Depremi, 17 Ağustos 1668 tarihinde Kuzey Anadolu'da oluşan çok şiddetli bir depremdi. Dünyanın büyük depremleri arasında sayılan bu deprem, 1668 yılında dünyanın çeşitli yerlerinde gerçekleşen 8 Richter ölçeğindeki deprem felaketlerinden birisiydi. Depremin merkez üssü Ladik Gölü'nün güney kıyısındaydı.
Tahmini büyüklüğü 7,8–8,0 Ms aralığındaydı ve Mercalli şiddet ölçeğinde IX'du. Depremin merkez üssü, Ladik Gölü'nün güney kıyısındaydı. En batıda Bolu'dan en doğuda Erzincan'a kadar geniş çapta hasara neden oldu ve kesin olmasa da yaklaşık 8.000 ölümle sonuçlandı.
BİRÇOK YERDE FAY BOYUNCA HENDEK AÇILDI
Depremin tam tarihinin, şiddetinin ve uzunluğunun kanıtı, birçok yerde fay boyunca hendek açılarak bulunmuştu. Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın 600 km'lik bu bölümü boyunca, birkaç küçük kırılma ve yerel deprem yerine, tek bir büyük kırılma ve deprem olduğu varsayımına dayanılmaktadır, ancak bu fayın Niksar'da 10 km'lik büyük bir genişleme sıçraması (yanal kayma) boyunca, yayılan bir kırılma gerektirecekti. Çoğu depremin yaklaşık 5 km'den daha fazla zıplayamadığına dair dinamik kırılma modellemesi ile desteklenen geçmiş olaylardan elde edilen kanıtlara rağmen, 2001 depremi çok daha geniş bir sıçrama boyunca yayıldığının açık kanıtlarını göstermekteydi ve bu diğer modeller tarafından desteklenmişti.
1668 depremi; 1719, 1754, 1766, 1859 ve 1894'teki depremler de dahil olmak üzere, 19. yüzyıla kadar devam eden, çoğunlukla batıya doğru yayılan bir deprem dizisinin muhtemelen ilki olarak kabul edilir.
KAYIPLAR VE HASAR
Bolu şehrinin depremde neredeyse tamamen yıkıldığı ve 1.800 kişinin hayatını kaybettiği belirtiliyor. Ayrıca fay boyunca daha doğuda ciddi hasar meydana geldi ve Merzifon ile Niksar arasında 6.000 kayıp daha belirtiliyor. Bolu'dan Erzincan'a kadar ve Karadeniz kıyısı boyunca çeşitli noktalarda da bazı hasarlar olduğu belirtiliyor. Samsun Kalesi'nin surları ve kuleleri hasar görmüş ve yapının bazı bölümleri yıkılmış.
17 AĞUSTOS 1668 DEPREMİ MALATYA’YI ETKİLEDİ Mİ?
17 Ağustos 1668'de gerçekleşen Kuzey Anadolu Depremi, Osmanlı İmparatorluğu'nu derinden etkilemiş ve geniş bir coğrafyada büyük yıkıma yol açmıştı. Ancak mevcut tarihsel kaynaklarda Malatya'nın bu depremin doğrudan etkilediğine dair spesifik bir bilgi bulunmuyor. Bu durum, dönemin sınırlı ulaşım ve iletişim koşulları nedeniyle detaylı kayıtların tutulamamasından kaynaklanıyor olabilir.
MALATYA’YA YAKIN BİR DEPREM MİYDİ?
1668 Kuzey Anadolu Depremi, Malatya'ya göre kuzeyde ve oldukça uzak bir bölgede gerçekleşmişti. Depremin merkezi, Kastamonu civarları olarak tahmin ediliyor ve etkilediği ana hat, Kuzey Anadolu Fay Zonu üzerinde, doğuya doğru Erzincan’a kadar uzanmıştı.
Depremin etkili olduğu bölgelerden biri olan Erzincan, Malatya'ya yaklaşık 300 km uzaklıkta.
Kastamonu ise Malatya’ya yaklaşık 600-700 km mesafede.
Deprem coğrafi olarak Malatya’ya yakın sayılmaz ve Kuzey Anadolu Fay Zonu’nda meydana gelmişti. Malatya ise Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde ve bu iki fay hattı farklı tektonik sistemler. Uzmanlara göre, bu yüzden 1668 depremi, Malatya’da hissedilmiş olsa bile önemli bir yıkım veya doğrudan etki bırakmamış olabilir.
Not: Fotoğraflar temsilidir.