Baskil ve çevresi, Mezopotamya ile Anadolu’yu birbirine bağlayan yollar üzerinde yer alması nedeniyle tarih boyunca stratejik önem taşıdı. Bölgede bulunan Şemsiyetepe Höyüğü, İmikuşağı Höyüğü, Habibuşağı Höyüğü Neolitik ve Kalkolitik dönemlerden itibaren yerleşime sahne oldu. Orta ve Son Tunç Çağı ile Hitit dönemine ait bulgular özellikle İmikuşağı ve Şemsiyetepe’de ortaya çıkarıldı.
URARTULAR’DAN OSMANLI’YA UZANAN HAKİMİYET
Bölge M.Ö. 805 yılında Urartular tarafından ele geçirildi. II. Sarduri’nin zaferini anlatan İzollu Kitabesi, Baskil çevresindeki Urartu varlığını belgeleyen önemli kaynaklardan biri.
Urartu egemenliği, M.Ö. 8. yüzyıldaki İskit ve Med saldırılarıyla sona erdi. Ardından Persler, kısa süreli Helen hakimiyeti, Roma ve Bizans dönemleri geldi. Bölge, uzun süre Bizans-Sasani mücadelesine sahne oldu; bir dönem Müslüman Arapların kontrolüne geçti.
1071’deki Malazgirt Zaferi sonrası Türk hakimiyeti başladı. Sırasıyla Artuklular, Selçuklular, Moğollar, Dulkadiroğulları ve Akkoyunlular bölgede hüküm sürdü.
SELÇUKLULAR DÖNEMİ VE TÜRKLEŞME SÜRECİ
1085 yılında Selçuklu komutanı Çubuk Bey tarafından Harput ve çevresi ele geçirildi. Türkistan’dan getirilen konar-göçer Türkmen gruplar bölgeye yerleştirilerek Türkleştirme ve İslamlaştırma politikası uygulandı.
Askeri ve ticari açıdan büyük önem taşıyan Kömürhan da Selçuklu döneminde kontrol altına alındı.
OSMANLI DÖNEMİ VE KÖMÜRHAN’IN HİKAYESİ
Baskil ve çevresi 1514 yılında Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı hakimiyetine girdi. Kanuni döneminde Malatya sancağına bağlandı.
IV. Murad döneminde (1623-1640) inşa edilen Kömürhan, Fırat’tan karşıya geçirilen kömürlerin toplandığı ve keleklerle sevk edildiği önemli bir ticaret noktasıydı. İsmini de buradan aldı.
İLÇE MERKEZİ DEFALARCA TAŞINDI
Baskil ilçesi 1926 yılında kuruldu. İlk yerleşim bugünkü merkezin 3 kilometre batısındaki Eski Baskil Mahallesi idi.
1928’de Nazaruşağı’na, 1929’da Şefkat Köyü’ne taşınan ilçe merkezi, 1933’te bugünkü yerine yerleşti. Bu taşınmada 16 Kasım 1933’te açılan Baskil-Malatya demiryolu hattı etkili oldu.
Yeni merkez kısa sürede gelişti; Eski Baskil, Odabaşı ve Nazaruşağı mahalle statüsünde bağlandı. 1954’te Şefkat de ilçe merkezine dahil edildi.
NÜFUS NASIL DEĞİŞTİ?
1927: 386 kişi
1950: Bin 244 kişi
1975: 5 bin 119 kişi
2000: 11 bin 800 kişi
Cumhuriyet döneminde kurulan bir kasaba olması nedeniyle çok eski anıtsal yapılar bulunmasa da eğitim yatırımlarıyla gelişim gösterdi; lise, ilköğretim okulları ve Halk Eğitim Merkezi açıldı.
BASKİL’İN ESKİ ADI NEYDİ?
Cumhuriyet öncesinde bugünkü anlamda bağımsız bir “Baskil ilçesi” yoktu. Bölge, Osmanlı döneminde Mamuratül Aziz’e (Harput) bağlı bir yerleşim alanıydı. İlçe kimliği ise Cumhuriyet’le birlikte şekillendi. Bugün ise Elazığ ilinin bir ilçesi olarak varlığını sürdürmeye devam ediyor.