Karakaya Barajı’nın derinliklerine gömülmeden önce Anadolu tarihinin akışını değiştiren Değirmentepe Höyüğü, Kalkolitik Çağ’dan Orta Çağ’a uzanan 7 bin yıllık sırlarıyla keşfedilmeyi bekleyen bir hazineydi. Ubaid kültüründen Urartu izlerine, ilk bakır ergitme fırınlarından duvar resimlerine kadar insanlık tarihinin köşe taşlarını barındıran bu kadim yerleşke, bugün suların altında olsa da bilim dünyasında hala yankılanmaya devam ediyor.
ZAMANA KARŞI YARIŞAN BİR KEŞİFTİ
Malatya’nın Battalgazi ilçesinde, Fırat’ın kıyısında yükselen Değirmentepe Höyüğü, sadece bir toprak yığını değil; Mezopotamya ile Anadolu arasındaki kültürel köprünün en somut kanıtıydı. 1978 yılında sulara teslim edilmeden hemen önce başlatılan ve 1986 yılına kadar süren kurtarma kazıları, bugün baraj gölünün dibinde yatan devasa bir mirası taşıyor. Arkeologların zamana karşı verdiği bu yer, insanlığın yerleşik hayata geçişinden ticaretin doğuşuna kadar pek çok bilinmeyene ışık tuttu.
KALKOLİTİK ÇAĞ’IN MÜHENDİSLİK VE SANAT DEHASI
Höyükte yapılan kazılar, özellikle Kalkolitik Çağ’ın (Ubaid Evresi) şaşırtıcı detaylarını sundu. Değirmentepe sakinlerinin sadece çiftçi değil, aynı zamanda usta birer metalürji uzmanı oldukları, bulunan bakır ergitme fırınlarıyla kanıtlandı.
Buradan elde edilen bilgilere göre, beyaz sıvalı duvarlara kırmızı aşı boyasıyla işlenen duvar resimleri, estetik kaygının binlerce yıl öncesindeki imzasını taşıyor.
Bulunan mühürler, mühür baskıları ve akik boncuklar, bölgenin döneminde bir ticaret merkezi olduğunu belgeliyor.
Demir Çağı’na ait kerpiç surlar ve Urartu döneminden kalma su kanalları, yerleşimin stratejik önemini gözler önüne seriyor. Karaz kültürüne ait çanak çömlekler ve tahıl siloları ise bereketli bir geçmişin sessiz tanıkları olarak kayda geçti.
SULAR ALTINDAKİ MİRAS
Değirmentepe Höyüğü’nde elde edilen veriler, ölü gömme geleneklerinden sosyal hiyerarşiye kadar Anadolu’nun çok katmanlı kimliğini inşa etti. Küp mezarlara bırakılan hediyeler ve mühürlü kaplar, öteki dünya inancının ve mülkiyet kavramının o dönemdeki derinliğini gösterdi. Bugün Karakaya Barajı’nın serin suları altında kalsa da Değirmentepe’den kurtarılan her parça, Malatya Müzesi’nde ve akademik kayıtlarda yaşamaya devam ediyor.