Malatya, Elazığ ve Adıyaman üçgeninde bir zamanlar zarafetin ve emeğin simgesi olan o kadim gelenek, son ustasının vefatıyla tarihin tozlu raflarına kalktı. 11 kez boyanan, sırrı doğada saklı olan ve yapımı haftalar süren "Bervanik", artık sadece eski fotoğraflarda bir anı olarak kaldı.
BİR DEVRİN ŞIKLIK SEMBOLÜ BERVANİK
Günümüzden 70-80 yıl öncesine gittiğimizde; Diyarbakır’dan Suruç’a, Elazığ’dan Malatya’ya kadar her evin mutfağında, her kadının belinde ortak bir imza vardı: Bervanik. Sadece bir önlük (peştamal) değil, üzerindeki her bir motifle bir yaşam biçimini anlatan bu batik baskı sanatı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun tekstil hafızasıydı. Ancak bu hafıza, Malatya’da büyük bir darbe aldı.
SIRRI MEZARA GİTTİ SON USTA HIDIR ORAL
Malatya’da bervanik sanatının son koruyucusu olan Merhum Hıdır Oral Usta, bu zahmetli sanatı ilmek ilmek işleyen son isimdi. Onun vefatıyla birlikte, kumaşın 11 kez boyaya batırıldığı, her defasında farklı bir renge büründüğü o gizemli süreç de Malatya’da fiilen sona erdi. Artık bu özel tekniği hakkıyla uygulayacak kimsenin kalmaması, kültürel bir mirasın yok oluş feryadı olarak nitelendiriliyor.
NEDEN BU KADAR DEĞERLİ? 11 KEZ BOYANAN SABIR SINAVI
Bervanik'i sıradan bir kumaş baskısından ayıran, onu bir sanat eseri yapan süreç ise tam bir sabır sınavı:
- Armut Ağacının Gizemi: Baskıda kullanılan kalıplar özellikle armut ağacından yapılıyor. Çünkü bu ağaç sıcaklığı koruyor ve motiflerin kumaşa kusursuz geçmesini sağlıyor.
- Balmumu ve Parafin Dansı: Sıcak eriyik içine batırılan kalıplarla kumaş mühürleniyor.
- Renk Değiştiren Mucize: Kumaş boyaya ilk girdiğinde yeşil renkte çıkıyor. Güneşle temas ettikçe rengi maviye dönüyor ve 11. batışın sonunda o meşhur, asil koyu lacivert rengini alıyor.
- 30 Farklı Mesaj: Üzerindeki 30 çeşit motifin her biri farklı bir anlam taşıyor; "Tarak" motifi ise desenleri birbirinden ayıran en önemli simge.
ASYA’DAN ANADOLU’YA BİN YILLIK YOLCULUK
Aslında kökeni Java, Malezya ve Hindistan’a dayanan bu batik tekniği, Türkistan üzerinden Anadolu’ya taşınmış bir kültür köprüsüydü. Bugün ise bu köprü Malatya ayağında yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya.
Sizin de sandığınızda annenizden ya da ninenizden kalma bir "Bervanik" var mı? Ya da çocukluğunuzda bu özel önlüklerin o kendine has dokusuyla ilgili hatırladığınız bir anınız? Gelin, Malatya’nın bu kaybolan mirasını yorumlarda hep birlikte yaşatalım. Anılarınızı bizimle paylaşmayı, bu kültürü genç kuşaklara aktarmayı unutmayın!