Asrın felaketi olan 6 Şubat depremlerinin ardından Malatya’nın Akçadağ ilçesindeki kayısı üreticilerini mercek altına alan bilimsel araştırma, afetin tarımsal üretim üzerindeki yıkıcı etkilerini sosyo-ekonomik verilerle ortaya koydu. Araştırma, üreticilerin yüzde 87,78’inin ürün kaybı yaşadığını, barınma ve işgücü sorunlarının üretimi durma noktasına getirdiğini kanıtlarken, bölgedeki tarımsal yapının yeniden inşası için stratejik çözüm önerileri sunuyor.
Malatya Turgut Özal Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Ahmet Aslan ve Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü’nden İhsan Akgül tarafından hazırlanan "Malatya İli Akçadağ İlçesinde Deprem Sonrası Kayısı Üretiminin Sosyo-Ekonomik Analizi" başlıklı araştırma, Tarım Ekonomisi Araştırmaları dergisinde (TEAD) yayımlandı.
ARAŞTIRMA NE DİYOR?
Araştırma sonuçlarına göre, Akçadağ’daki kayısı üreticileri ortalama 56,22 yaşında ve 23,87 yıllık bir üretim deneyimine sahip. İlçede işletme başına düşen ortalama arazi varlığı 40,18 dekar olarak hesaplanırken, kuru kayısı üretiminden elde edilen toplam üretim değeri dekara 18.326,31 TL olarak belirlendi. Ancak bu ekonomik tablo, depremin ardından yerini belirsizliğe bıraktı.
Depremin üretim üzerindeki doğrudan etkileri metinde şu çarpıcı verilerle aktarılıyor:
ÜRÜN KAYBI VE NEDENLERİ
Üreticilerin yüzde 87,78’i deprem nedeniyle ürün kaybı yaşadığını belirtirken, kayıp oranı geçmiş yıllara göre ortalama yüzde 18,52 düzeyinde gerçekleşti. Bu kaybın temel nedeni olarak üreticilerin “yüzde 45,57’si ilk sırada deprem nedeni ile ilkbahar bakım işlemlerinin zamanında yapılamamasını” gösterdi.
İŞGÜCÜ KRİZİ
Bölgedeki en büyük maliyet kalemini yüzde 20,12 ile işgücü oluşturmasına rağmen, deprem bölgedeki işçi arzını kesti. Rapora göre üreticilerin “yüzde 73,50’si üretimin herhangi bir aşamasında işçi temininde sıkıntılar yaşadığını” ifade etti.
ALTYAPI VE GİRDİ SORUNLARI
Deprem, sulama kanallarını ve lojistiği de felç etti. Üreticilerin “yüzde 70’i geçmiş yıllara göre düzenli sulama imkanından mahrum” kalırken, bu durumun temel sebebi olarak baraj ve ana sulama kanallarında oluşan arızalar gösterildi. Ayrıca, üreticilerin yüzde 88,2’si girdi satış yerlerinin azalması ve fiyatların yükselmesi nedeniyle ilaç ve gübre gibi temel malzemeleri yeterince kullanamadı.
SOSYAL YIKIM: YÜZDE 49’U DEPREMDE YAKINLARINI KAYBETTİ
Tarımsal faaliyetlerin aksamasında fiziksel nedenler kadar insani kayıplar da etkili oldu. Üreticilerin yüzde 49’unun depremde yakınlarını kaybettiği veya yaralandığı, yüzde 88,20’sinin ise evlerinin hasar gördüğü belirlendi. Üreticiler, “hasar tespit çalışmaları ve enkaz kaldırma faaliyetlerinin yavaş ilerlemesinden dolayı tarımsal faaliyetleri aksattıklarını” dile getirdi.
ÜRETİCİ DESTEKLENMELİ
Araştırmanın sonuç bölümünde, Akçadağ ve genel olarak Malatya’da kayısı üretiminin sürdürülebilirliği için acil eylem planı çağrısı yapılıyor. Bilim insanları; sulama altyapısının afetlere dayanıklı hale getirilmesi, üretim girdilerinin indirimli sağlanacağı geçici temin noktalarının kurulması ve üreticilere yönelik hibe veya faizsiz kredi desteğinin hayati önem taşıdığını vurguluyor. Rapor, tarımsal üretimin devamlılığı için sadece maddi desteklerin değil, üreticilerin psikososyal dayanıklılığını artıracak faaliyetlerin de "kritik bir rol" oynadığının altını çiziyor.
EDİTÖR NOTU:
Bu bilimsel çalışma, Akçadağlı kayısı üreticisinin deprem sonrası sadece bir "mağdur" değil, aynı zamanda bir "direnişçi" olduğunu ortaya koyuyor. Bugün hala devam eden sorunlara karşı üreticilerin tek bir talebi var: “Sulama altyapısının afetlere dayanıklı hale getirilmesi ve hibe/faizsiz kredi desteği”.