Prof. Dr. Şevket Özkaya, kanserin tüm hücrelerde potansiyel olarak ortaya çıkabileceğini, genetik faktörler, sigara ve çevresel etkenlerin kansere yakalanma yaşını etkilediğini açıkladı. Özkaya, doğru yaşam alışkanlıkları ve tarama programlarıyla birçok kanser vakasının önlenebileceğini vurguladı.
KANSERİN BİYOLOJİK SÜRECİ VE YAŞLA İLİŞKİSİ
Prof. Dr. Özkaya, insan ömrünün 150-170 yaşına kadar uzaması halinde, başka bir hastalıktan hayatını kaybetmeyen bireylerde mutlaka kanser gelişeceğini belirtti. Bir kişinin kansere yakalanma yaşının genetik olarak kodlandığını dile getiren Özkaya, sigara ve kanserojen maddelere maruziyetin bu süreci erkene çektiğini ifade etti. Örneğin, 150 yaşında akciğer kanseri gelişecek bir kişinin sigara içmesi durumunda bu yaşın 100’e düşebileceğini söyledi.
YENİ VAKALARIN YÜZDE 37’Sİ ÖNLENEBİLİR
Özkaya, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC) verilerine göre, 2022’de görülen yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 37’sinin önlenebilir nedenlerle ortaya çıktığını söyledi. Tütün, alkol, yüksek vücut kitle indeksi, fiziksel hareketsizlik, hava kirliliği, ultraviyole radyasyon ve enfeksiyonlar dahil 30 risk faktörü incelendi. Tütün kullanımı tek başına tüm yeni kanser vakalarının yüzde 15’inden sorumlu.
ERKEKLERDE ÖNLENEBİLİR RİSK DAHA YÜKSEK
Kanser türlerine de değinen Özkaya, akciğer kanserinin çoğunlukla sigara ve hava kirliliğiyle, mide kanserinin helicobacter pylori enfeksiyonuyla, serviks kanserinin ise HPV ile ilişkili olduğunu belirtti. Erkeklerde yeni kanser vakalarının yüzde 45’i önlenebilir risklerle bağlantılıyken, kadınlarda bu oran yüzde 30. Erkeklerde sigara kullanımı yüzde 23 ile ön sırada, kadınlarda ise enfeksiyonlar yüzde 11 ile ilk sırada yer alıyor.
KANSERLE MÜCADELEDE ÜÇ AŞAMA
Prof. Dr. Özkaya, Türkiye’de kanserle mücadelenin üç aşamada yürütüldüğünü söyledi:
Korunma: Sigara ve alkolden uzak durmak, sağlıklı beslenmek, hareketli yaşam ve kanserojen maddelere maruziyeti azaltmak.
Erken tanı: Tarama programları sayesinde kanser erken evrede yakalanarak çoğu zaman tamamen tedavi edilebiliyor. KETEM ve Sağlıklı Hayat Merkezleri ücretsiz hizmet sunuyor.
İleri evre hastalar: Genetik analiz ve hedefe yönelik tedavilerle yaşam süresi uzatılabiliyor, yaşam kalitesi artırılabiliyor. Amaç, hastalığı kontrol altında tutmak ve hastaya konforlu bir yaşam sunmak.
Prof. Dr. Özkaya, yaşam tarzı değişiklikleri ve erken tanının, kanserle mücadelede kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.