Demans, yalnızca hafıza kaybı değil, düşünme, karar verme, iletişim ve günlük yaşam becerilerini etkileyen ilerleyici bir beyin hastalığıdır. Prof. Dr. Murat Çabalar, demansın Alzheimer, vasküler demans ve Lewy cisimcikli demans gibi birçok alt tipi olduğunu, beynin zaman içinde yıpranmasıyla ortaya çıkan bir bilişsel bozukluklar grubu olduğunu açıkladı.
DEMANSIN ERKEN BELİRTİLERİ
Çabalar, demansın erken fark edilirse hastalığın ilerleyişini yavaşlatacağını belirterek belirtileri şöyle sıraladı:
Günlük hafıza kayıpları: Anahtarları veya cüzdanı kaybetme, aynı soruyu tekrar sorma, yakın tarihli olayları hatırlayamama.
Zihinsel karışıklık: Tarih, yer ve zaman karıştırma, rutin işleri organize edememe.
Dil ve iletişim sorunları: Kelime bulmakta zorlanma, cümle kurarken takılma.
Problem çözmede zorlanma: Fatura ödeme, alışveriş listesi hazırlama gibi görevlerde güçlük çekme.
Kişilik ve davranış değişiklikleri: Ani sinirlilik, sosyal geri çekilme, karar verme güçlüğü.
BEYİN SAĞLIĞINI DESTEKLEYEN BESLENME
Çabalar, demanstan korunmak için Akdeniz tipi beslenme önerdi: zeytinyağı, omega-3 açısından zengin balık, yeşil yapraklı sebzeler, kuruyemişler (ceviz, badem), meyveler (özellikle yaban mersini) ve tam tahıllar. Aşırı şeker, paketli gıdalar, kızartmalar, fazla tuz ve trans yağlardan kaçınılması gerektiğini vurguladı.
YAŞAM TARZI DEĞİŞİKLİKLERİ ÖNEMLİ
Düzenli fiziksel aktivite: Haftada 150 dakika yürüyüş, demans riskini yüzde 35’e kadar azaltabiliyor.
Sosyal aktivite: Arkadaşlarla iletişim, sohbet ve grup etkinlikleri zihni güçlü tutuyor.
Zihinsel egzersiz: Bulmaca çözmek, yeni bir dil öğrenmek, kitap okumak veya müzik aleti çalmak beyin bağlantılarını güçlendiriyor.
Uyku düzeni: Gecede 7-8 saat kaliteli uyku, beyin toksinlerinin temizlenmesi için kritik.
Tansiyon, şeker ve kolesterol kontrolü: Bu üçlü kontrol edilmezse demans riski artıyor.
DEMANSIN YÖNETİMİ VE ÖNLEME
Çabalar, demansın tamamen durdurulamayacağını, ancak erken tanı, yaşam tarzı düzenlemeleri, düzenli nörolojik takip ve uygun tedavi ile ilerlemenin yavaşlatılabileceğini belirtti:
"Hafıza tamamen geri dönmez, fakat doğru yaklaşımlarla düşüş hızı yavaşlatılabilir, günlük yaşam kalitesi artırılabilir ve bazı bilişsel fonksiyonlar güçlendirilebilir. İlaç tedavisi ile belirtiler hafifler, ilerleme yavaşlatılır. Yaşam tarzı terapileri, bilişsel rehabilitasyon, hafıza egzersizleri, hobi terapileri, beslenme takviyeleri (Omega-3, B12, Folat, D vitamini) ve günlük yaşam destekleri (güvenli ev düzenlemeleri, hafıza hatırlatıcılar, yakın çevrenin eğitimi) önemlidir. Demans önlenebilir ve yönetilebilir bir süreçtir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, düzenli kontroller ve erken tanı ile hastaların yaşam kalitesi yıllarca korunabilir."