6 Şubat 2023 depremlerinin üzerinden yaklaşık üç yıl geçti. Bu sürede Malatya için en çok konuşulması gereken konu neredeyse hiç konuşulmadı: Depremden önce onaylanmış, yürürlükte ve bağlayıcı olan kent planları neden deprem sonrası süreçte devreye alınmadı?
PLAN YOKTU DEĞİL, PLAN GÖRMEZDEN GELİNDİ
Deprem öncesinde Malatya için hazırlanmış üst ve alt ölçekli planlar vardı. Üstelik bu planlar taslak değil, resmî olarak onaylanmıştı.
1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı’nda Malatya, açık biçimde bölgenin lokomotif kenti olarak tanımlanıyordu. Bu tanım; sanayi, tarım, lojistik, ulaşım ve yerleşim kararlarıyla netleştirilmişti.
Sorun plan eksikliği değildi.
Sorun, planların deprem sonrası tamamen devre dışı bırakılmasıydı.
DEPREM BAHANE, PLANSIZLIK TERCİH
Deprem sonrası yeniden yapılanma sürecinde Malatya için izlenen yol, mevcut planlara dayanmadı.
Kentin nerede yoğunlaşacağı, hangi alanların korunacağı, sanayi ve ticaretin hangi akslarda gelişeceği gibi hayati kararlar; önceden hazırlanmış belgeler yerine parça parça ve geçici kararlarla şekillendi.
Bu durum şu soruyu doğurdu:
Eğer planlar geçerliydi, neden referans alınmadı?
Eğer geçerli değilse, neden kamuoyuna açık biçimde iptal edilmedi?
PLANLI KENTTEN GEÇİCİ KENTE
Malatya, depremden önce planlı büyüme iddiası olan bir kentti.
Deprem sonrası süreçte ise geçici çözümlerle, acele kararlarla ve mekânsal bütünlükten uzak uygulamalarla ilerleyen bir tablo ortaya çıktı.
Sanayi alanları, konut bölgeleri, ulaşım kararları ve sosyal altyapı; birbirinden kopuk biçimde ele alındı. Bu yaklaşım, Malatya’nın depremden önce tanımlanan bölgesel merkez rolünü fiilen askıya aldı.
EN KRİTİK SORU: NEDEN SAHİPLENİLMEDİ?
Deprem, plan yapmayı değil; planlı hareket etmeyi zorunlu kılar.
Ancak Malatya’da olan bunun tam tersi oldu. Var olan planlar sahiplenilmedi, kamuoyuna anlatılmadı, uygulamanın merkezine konulmadı.
Bugün gelinen noktada Malatya için sorun şudur:
Kent, depremden önce kendisi için çizilen yolu neden terk etti?
SONUÇ: YOL VARDI, YÖN DEĞİŞTİRİLDİ
Malatya’nın depremden önce bir yol haritası vardı.
Bu yol haritası resmîydi, onaylıydı ve bölgesel rol tanımı içeriyordu.
Deprem sonrası süreçte ise bu rota sessizce terk edildi.
Ortaya konmayan, savunulmayan ve uygulanmayan bu planlar, bugün Malatya’nın neden kararsız ve dağınık bir yeniden yapılanma süreci yaşadığını da açıkça gösteriyor.
