OHAL NEDEN İLAN EDİLİR?
OHAL genellikle şu durumlar için ilan edilebilir:
İç veya dış güvenlik tehdidi: Ülkenin iç güvenliği veya dış güvenliği ciddi bir tehdit altındaysa, OHAL ilan edilebilir. Bu durumda, devlet olağanüstü hâl ilan ederek daha sıkı güvenlik tedbirleri alabilir.
Doğal afetler: Büyük çaplı doğal afetler ( deprem, sel gibi) sonrasında, devletin hızlı ve etkili bir şekilde müdahale etmesi için OHAL ilan edilebilir. Bu durumda, afetin yol açtığı acil durumlarla başa çıkabilmek için daha geniş yetkiler kullanılabilir.
Kamu düzeninin korunması: Toplumsal olaylar, iç karışıklıklar veya ciddi kamu düzeni sorunları (terör eylemleri, büyük çaplı protesto gösterileri gibi) sırasında OHAL ilan edilebilir. Bu durumda, halkın güvenliğinin sağlanması ve kamu düzeninin korunması amaçlanır.
OHAL ilan edildiğinde, genellikle anayasa ve yasalar çerçevesinde belirli haklar geçici olarak sınırlandırılabilir, normal yasama ve yargılama süreçleri askıya alınabilir veya özel tedbirler alınabilir. Ancak, OHAL'in süresi sınırlıdır ve genellikle belirli bir süre sonunda normal düzene dönüş planlanır.
OHAL ilan edilmesi kararı genellikle ülkenin yasama organı (parlamento veya meclis), yürütme organı (hükümet veya cumhurbaşkanı) tarafından alınır ve ilgili prosedürlere göre ilan edilir.
TÜRKİYE'DE OHAL
1982 anayasasının 119. maddesine göre, “Cumhurbaşkanı; savaş, savaşı gerektirecek bir durumun başgöstermesi, seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma, ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması, şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması, tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması hallerinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde, süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hal ilan edebilir. Olağanüstü hal ilanı kararı, verildiği gün Resmî Gazetede yayımlanır ve aynı gün Türkiye Büyük Millet Meclisinin onayına sunulur. Türkiye Büyük Millet Meclisi tatilde ise derhal toplantıya çağırılır; Meclis gerekli gördüğü takdirde olağanüstü halin süresini kısaltabilir, uzatabilir veya olağanüstü hali kaldırabilir. Cumhurbaşkanının talebiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi her defasında dört ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilir. Savaş hallerinde bu dört aylık süre aranmaz.”
TÜRKİYE’DE KAÇ KEZ OHAL İLAN EDİLDİ?
Türkiye tarihinde üç kez genel olağanüstü hâl ilân edildi. 1978 ila 1983 arasında sıkıyönetim olağanüstü hâl ile değiştirildi ve Kasım 2002'ye kadar yürürlükte kaldı.
15 Temmuz 2016'da Türkiye askerî darbe girişimi sonrasında Türkiye genelinde olağanüstü hâl ilân edildi. 20 Temmuz 2016'da ilan edilip, 7 kez uzatılan olağanüstü hâl uygulaması iki yılın ardından 18 Temmuz 2018'de tamamen kaldırıldı.
En son 2023 yılı Şubat ayında Güneydoğu Anadolu civarlarında meydana gelen depremin çok ciddi hasarlara sebep olması sebebiyle bölgedeki on ilde (Sonradan Elazığ da eklenerek on bire çıkarıldı) OHAL ilan edildi.