Malatya’nın bir ilçesi iken 1954 yılında il olan Adıyaman ile her daim münakaşa halinde olduğumuz bir konu Nemrut Dağı’nın hangi şehre ait olduğuna dair soru… Bu konuda kimi kaynaklar Nemrut Dağı’nın Adıyaman’a ait olduğunu söylerken, kimi kaynaklar ise Malatya sınırları içerisinde kaldığını belirtiyor. Bir dönem her iki şehrin valilerinin, TBMM’nin ve Bakanlığın bile dahil olduğu bu konu o kadar uzun süredir gündemde ki, Nemrut Dağı tarihine yazılacak kadar karmaşayı içeriyor. Gelin hep birlikte bu tartışmanın tarihine bir göz atalım…
ADIYAMAN MALATYA’DAN AYRILDI
1954 seçimlerinde DP, rekoru hala kırılamamış olan yüzde 58’le tekrar seçildi. Çoğunluk oyun muhalefet partilerine çıktığı şehirler sadece Malatya, Kırşehir, Sinop, Tunceli ve Kars’tı. Dönemin Meclis Başkanı Refik Koraltan Malatya’nın bir ilçesi olan Adıyaman’a DP’ye il olacakları vaadini vermişti. Bu vaat çok fazla şey ifade ediyordu çünkü il olmak çok daha gelişmiş bir yapılaşma, yeni yollar, araçlar ve fakirlikten kurtulmak demekti. İlçe Adıyaman iktidar yanlısı olduğunu belirtirken Malatya seçimde açık ara CHP’yi desteklemişti. Seçimlerden sonra Halk Partisi’ni destekleyen Malatya’nın gücünü azaltmak için Adıyaman Malatya’dan ayrıldı ve il oldu.
BU MÜNAKAŞA ASLINDA O ZAMAN BAŞLADI
Malatya’nın bir ilçesi iken 1954 yılında şehir sınırları dahilinden çıkarılan Adıyaman, bu münakaşayı da beraberinde getiren bir duruma gebe kaldı. Özellikle 2010’lu yıllarda karmaşa oldukça arttı.
NEMRUT DAĞI TAM OLARAK NEREDE?
Nemrut Dağı, Malatya Pütürge’nin Büyüköz köyü ile Adıyaman’ın Kahta sınırları içerisinde yer alıyor. Kommagene Kralı I. Antiochos’un tanrılara ve atalarına minnettarlığını göstermek için, 2150 metre yüksekliğindeki Nemrut Dağı yamaçlarına yaptırdığı mezarı, anıtsal heykelleri ve benzersiz manzarası ile Helenistik dönemin en görkemli kalıntılarından birisidir. Anıtsal heykeller doğu, batı ve kuzey teraslarına yayılmıştır. İyi korunmuş durumdaki dev heykeller kireçtaşı bloklarından yapılmış ve 8-10 metre yüksekliktedir. Nemrut’a Malatya-Pütürge-Tepehan yolu üzerinden yaklaşık 100 kilometrelik yolu izleyerek ulaşılmaktadır.
1881 YILINDA KALINTILARA RASTLANDI
Kommagene Krallığı’nın tarih sahnesinden silinmesiyle Nemrut Dağı’ndaki eserler yaklaşık 2 bin yıl yalnızlığa terk edilmişti. 1881 yılında yöreyi görevli olarak gezen Alman mühendis Karl Sester Nemrut Dağı heykellerine rastlamış ve İzmir’de bulunan Alman Konsolosunu “Asur harabeleri bulduğunu” belirterek haberdar etmişti. Sester, dev heykelleri keşfetmenin heyecanıyla tanrı heykellerinin oturtulduğu kaidelerin arkasına bakmayı akıl edip Grekçe yazıtları göremediğinden bu hataya düşmüştü. 1882 yılında Otto Puchstein ve Karl Sester Nemrut’ta inceleme yapmıştı. Müze-i Hümayun (İmparatorluk Müzesi) Müdürü Osman Hamdi Bey 1883 yılında bir ekiple gelip Nemrut’ta çalışmıştı. 2. Dünya Savaşı’nın ardından Amerikan Arkeolog Theresa Goell ve Alman Karl Doerner Nemrut ve yörede kazı, araştırma ve inceleme yapmıştı.
MALATYA SOSYAL TESİS YAPMAK İSTİYOR
Nemrut Dağı, Malatya ve Adıyaman sınırında bulunuyor. Yıllardır Malatyalılar kendi taraflarına sosyal tesis yapmak istiyor ancak Adıyamanlılar buna karşı çıkıyor. Çünkü böyle bir durumda kendi şehirlerinin turizmi bitecek. 2010’lu yıllarda gündemi uzun süre meşgul eden bu tartışmaya, Koruma Kurulu ve Orman ve Su İşleri Bakanlığının Nemrut Dağı'nın Milli Park sınırları içinde Malatya tarafından kalan kısmındaki yapılaşmaya izin vermesi nedeniyle tam bir ateş topuna döndü.
ADIYAMAN’DAN MALATYA’YA DAVA
Adıyaman, projenin iptali ve yürütmenin durdurulması için Danıştay'a başvurdu. Bu süreçte TBMM de konuya dahil oldu. Malatya Valiliği, Malatya Tanıtım Günleri için yaptırdığı afişlere Nemrut Dağı’nı da eklemişti. 2010’da yaşanan bu gelişmeden sonra Adıyaman Belediyesi dava açmıştı. Malatya Valiliği, resmi internet sitesinden Nemrut Dağı'na ilişkin resimleri kaldırmıştı.
KONU TBMM’YE BİLE TAŞINDI
O süreçte Adıyamanlı milletvekilleri konuyu TBMM’ye taşımış ve şöyle demişti:
“Nemrut Adıyaman'ındır ve Adıyaman'ın kalacaktır. Nemrut'u kimseye kaptırmaya niyetimiz yok.”
MALATYA VALİSİ’NDEN ADIYAMAN VALİSİ’NE MEKTUP
2010 yılında dönemin Malatya Valisi Ulvi Saran, Adıyaman Valisi Ramazan Sodan'a Nemrut Dağı’nı Adıyaman ve Malatya arasında kalmaktan ve bu nedenle çıkmaz sokak durumuna düşmekten kurtarmak istediklerine ilişkin mektup yazmıştı.
Vali Saran, Malatya için bir Turizm Master Planı hazırladıklarını, Malatya'nın turizm potansiyelini, turizmdeki avantajları ve dezavantajlarını işleyeceklerini, turizm hareketine konu olacak yerlerin ve tesislerin de planda yer alacağını belirtmişti. Gelecekte turizmde nasıl hareket edileceği, tesislerin durumunu içeren planda Nemrut Milli Parkı'nın da işleneceğine değinen Saran,
"Nemrut Dağı konusunda Malatya ve Adıyaman arasındaki mücadeleyi doğru bulmuyoruz. Nemrut'a Malatya'dan gidenler yine aynı yoldan gere dönüyor, Adıyaman'dan gidenler de geldikleri taraftan geri dönüyor, bu durum Nemrut'u bir çıkmaz sokak durumuna düşürüyor. Nemrut'ta bir paylaşım ve erişim imkanının sağlanması Adıyaman ve Malatya bölgesinde turizm çevresinin genişlemesini sağlar. Nemrut'a iki taraftan erişilebilirlik artırıldığı ve kopukluk giderildiği taktirde turizm canlanacaktır. Turizmde bir güzergahın bir başka güzergaha bağlanmasını esas alan bir mantık lazım. Yoksa turizm insanların bir noktaya gidip dönmesi şeklinde olmuyor. Adıyaman'dan Nemrut'a gelen bir turistin oradan da bağlı yoldan Malatya'ya gelmesi, buradaki başka tarihi ve turistik yerleri görmesi lazım"
demişti.
NEMRUT DAĞI MALATYA’NIN MI ADIYAMAN’IN MI?
Bu soruya verilebilecek net bir yanıt yok ancak kimi kaynaklar Nemrut Dağı’nın Adıyaman’a ait olduğunu söylerken, kimi kaynaklar ise Malatya sınırları içerisinde olduğunu belirtiyor. Bu sorunun altında birçok detay bulunuyor ancak bazı ifadelere göre Nemrut Dağı coğrafi olarak Malatya'nın Pütürge ilçesinin sınırlarında yer alıyor ve tarihsel kaynaklar ile araştırmalar da bunu doğruluyor.
