TARSİM Genel Müdür Yardımcısı Zeki Karakurt ile bir söyleşi yaptık Malatya TARSİM Bölge Müdürlüğü’nde. Kafamda netleşmeyen sorular vardı ve açık açık sordum. Hassasiyetlerinden dolayı öncelikle bu köşeden bir kere daha teşekkür etmek istiyorum. Bu arada Malatya TARSİM Bölge Müdürü Mehmet Ali Doğan’ın misafirperverliği için teşekkür etmemek olmaz. TARSİM’i eleştirmeme rağmen bazı siyasetçilere örnek olacak düzeyde bir karşılama ile ağırlanmam tam örnekliktir bana göre…
Hadi başlayalım…
SORU: Malatya’da TARSİM ile ilgili kim ile konuşmuş isem “zirai don” ile ilgili konuşuyorlar. Tüm bitkisel ürünler için teminat kapsamındaki riskler ve unsurlar içerisinde “zirai don” yok. Dolu, fırtına, hortum, yangın, deprem, heyelan, sel ve su baskınları var ama “don” yok. “İsteğe bağlı” olarak yapılıyor. Yani artı bir ücret ödemek gerekiyor. En azından sadece kayısı ağacı için “teminat kapsamına” alınamaz mı?
ZEKİ KARAKURT: Aslında teminat kapsamında ama sizin de dediğiniz gibi “isteğe bağlı”… Aslında bu bir paket ama “don”u isterlerse alıyorlar. Çünkü burada “don” primi hem risk itibariyle ağır hasarlara neden oluyor hem de pirimleri yüksek… Tarım sigortalarının tüm branşlarında devlet desteği yüzde 50 iken sadece “don” olayında yüzde 67’dir. Çiftçi bahçesinin hikâyesini daha iyi biliyor ama sigortalatmak yaygınlaştıkça bu pirimler daha düşecektir.
SORU: TARSİM ile ilgili genelde pirimlerin yüksekliği ile ilgili konuşan çok çiftçi tanıyorum. Türkiye şartlarında TARSİM pirimler yüksek midir?
ZEKİ KARAKURT: Türkiye’de tarım sigortaları 1950’lerden yapıla geliyor ama biz devlet destekli sistemi 2005’de başladık. Şu anda biz Malatya’da sigortalılık oranına baktığımız zaman yüzde 35-40’lara geldik. Aslında çok iyi durumdayız. Türkiye’de genel bitkisel ÇKS’ye kayıtlılık oranı üzerinden gittiğimizde 2015 yılsonundaki sigortalılık oranı yüzde 14 idi. Bu sene yüzde 17-18’leri yakalamasını bekliyoruz. Tabii biraz da çiftçinin bakış açısıyla alakalı… Sigorta aslında çok lüks, gereksiz bir masraf olarak bakılırsa belki pirimler yüksek denebilir. Ama artık sigorta üretici ile ilgili tarımsal girdi olarak değerlendirmeli… Gübre gibi, ilaç gibi, tarımsal yem gibi… Maliyet unsuru gibi değerlendirilirse pirimler yüksek değildir.
SORU: Dediğiniz ile orantılı bir soru sormak istiyorum. Sanki TARSİM zorunlu olursa çiftçiye daha faydalı olur, pirimler düşer, düşüncesi var. Bu düşünce doğru mudur?
ZEKİ KARAKURT: Burada zorunluluktan ziyade devlet destekleme ile TARSİM’e belki yönlendirmek istiyor. 1970’lerde çıkan bir afet yasası var. Diyor ki; Benim teminat kapsamına aldığım ürün ve lokasyonlarda sen sigorta yaptırmazsan ben sana yardım yapmam, diyor yasa… Böyle bir zorluk yapıyor. Dolayısıyla vatandaş kendi üretimini, kendi riskini göz önünde bulundurarak bunu yapacak. Başka çaresi yok. Çünkü artık her şey çok değişti ve iklim de değişti. Hiç görülmeyen doğa olaylarını görüyoruz.
SORU: Ama resmi sitenizde TARSİM’e katılım zorunlu olmayıp isteğe bağlıdır, diyor. Ve devamında Tarım sigortası yaptırmayan üreticiler 2090 sayılı kanundan yaralanamaz, diyorsunuz. Bu kanunla beraber TARSİM biraz zorunlu olmuyor mu?
ZEKİ KARAKURT: Tabii biraz yönlendirme var ama tamamen TARSİM’i zorunlu kılmıyor. Afet ile ilgili bir belirsizlik vardır. Öngörülebilir bir afet tahmini yapamayız. Bunun için devlet artık krizi yönetmektense riski yönetmek istiyor. Sen git tarım sigortanı yaptır, bende orayı destekleyeyim, primlerini de ödenebilir kılayım, bundan sonra da afet şeklinden gelme, diyor. Bizim yasamızda da var, ondan sonra çıkan Bakanlar Kurulu kararlarında da var: Benim sana teminat içerisine aldığım risk ve ürünlerle ilgili tarım sigortası yaptırmayanlara 2090’dan herhangi bir yardım yapmam, diyor.
SORU: Aslında açık açık şunu diyorsunuz: TARSİM, devletin hasar durumlarında çiftçiye yapacağı bir yardım sistemi değildir. Kar amaçlı bir şirket olmadığını da deklare ediyorsunuz. Peki, hiç zarar ettiniz mi?
ZEKİ KARAKURT: Şimdi buradaki Havuz’un yapısında kar amacı yoktur. Havuz’a devletin iki tür desteği var:
BİR: Sigorta primlerini ödenebilir kılmak için Havuz’a, üretici adına üretici primlerini desteklerim. Yani yüzde 50’sini vatandaş adına Havuz’a aktarırım, diyor devlet…
İKİ: Çok büyük bir hasar durumunda vatandaşın hasarlarını ödenemediği durumlarda ben senin ödeyemediğin hasarları öderim, diyor devlet…
Yani devletin bir garantisi var sistem karşısında… Bu şimdiye kadar bi kere oldu ve hasar fazlasını Tarım Bakanlığı’nın Destekleme Bütçesinden sisteme aktardı. Böyle de bir garantisi var. Aslında devlet diyor ki; sen buradan poliçeni al bu öderse öder, ödeyemezse biz varız, diyor.
SORU: Şunu merak ediyorum: Malatya’da 52 bin civarında çiftçi var. Bunun 38 bini kayısı üreticisi…2015 ve 2016 yıllarında Malatya’da toplamda kaç çiftçi TARSİM’li oldu?
ZEKİ KARAKURT: 2015 yılında 8 bin 168 çiftçimiz TARSİM’e kayıt yaptırdı. 2016’da ise bu rakam 9 bin 507 çiftçi oldu.
SORU: Kaç lira pirim olarak yatırıldı ve karşılığında kaç lira verildi?
ZEKİ KARAKURT: 2015 yılında üreticilerden 32 milyon TL pirim karşılığında yaklaşık 86 milyon TL hasar ödemesi yapıldı. Yaklaşık 3 kata yakın hasar ödemesi yapıldı.
SORU: Son olarak Malatya çiftçisini nasıl buluyorsunuz, bi öneriniz var mı?
ZEKİ KARAKURT: Malatya çiftçisi riskini iyi biliyor, iyi ölçüyor. Ama bazen de ölçemediği durumlar oluyor. Beklemediği, yıllardır görmediği olaylar oluyor. Bundan dolayı muhakkak ürünlerini sigortalatmasını tavsiye ediyoruz. Aksi halde mağduriyet çok büyük oluyor. Yani önlenemez bir durum oluyor. Ama sigortasını yapan üretici ihbarını yapıyor, ondan son eksperleri bekliyor. Gelecek tazminatı bekliyor. Ama sigortası olmayan üretici ona buna el açıyor. Acaba devlet bi yerden üç kuruş-beş kuruş gönderir mi? Acaba hangi siyasetçiye gitsek? Afet fonundan bi şey çıkar mı? Valilikten bi şey çıkar mı? Aslında belki kendisini bi dilenci durumuna düşürüyor… Buna hiç gerek yok, devlet sistemi destekliyor. Yoğunluk olunca belki pirimler de biraz daha düşecek.