5 bin yıllık serüven! Malatya’da ilk kayısı fidanı ne zaman dikildi?

<p>Büyük İskender'in seferleri sırasında kayısı M.Ö. 4. yüzyılda Anadolu'ya getirildi. Yetişmesi için uygun iklim ve topraklar Anadolu'da bulunduğundan Anadolu kayısının ikinci vatanı oldu. M.Ö. 1. yüzyılda Roma ve Pers savaşları sırasında Ermeni tüccarlar tarafından önce İtalya'ya sonra da Yunanistan'a götürüldü. İtalya ve Yunanistan'dan diğer Avrupa ülkelerine geçişi uzun yıllar aldı. 13. yüzyılda İspanya ve İngiltere, 17. yüzyılda da Fransa ve Amerika'ya götürüldü.</p>

<p>Kayısı, coğrafik olarak dünyanın hemen hemen her yerine dağılmış olsa da daha çok Akdeniz'e yakın olan ülkelerde Avrupa, Orta Asya, Amerika ve Afrika kıtalarına yayıldı ve burada yetişme alanları buldu. Dünya yaş kayısı üretiminde Türkiye birinci sırada. Türkiye'yi İspanya, İtalya, birleşik devletler topluluğu, İran Fransa, Yunanistan ve ABD izliyor. Bu birinci grup ülkelerin yaş kayısı üretimleri 100 bin tonun üzerinde. Birinci gruba Fas, Pakistan, Suriye, Çin, Güney Afrika, Macaristan, eski Yugoslavya, Romanya, Avustralya, takip ediyor.</p>

<p>Dünya yaş kayısı üretiminin yaklaşık yüzde 10-15'inin yapıldığı Türkiye'de 6 kayısı bölgesi bulunuyor. Bu bölgeler;</p> <p>Malatya, Elazığ, Erzincan Bölgesi</p> <p>Kars, Iğdır Bölgesi</p> <p>Akdeniz (Mersin, Mut, Antakya) Bölgesi</p> <p>Marmara Bölgesi</p> <p>Ege Bölgesi</p> <p>İç Anadolu Bölgesi şeklinde.</p>

<p>Malatya, Türkiye kayısı üretim alanının yüzde 62’sini, yaş kayısı üretiminin yüzde 38’ini, Türkiye kuru kayısı üretiminin yüzde 90’ını, dünya kuru kayısı üretiminin yaklaşık yüzde 55’ini karşılarken ve tadı-aroması ile herkesin dilinde.</p>

<p>Malatya'da üretilen kayısı çeşitlerinin başında Hacıhaliloğlu çeşidi geliyor. Malatya'da üretilen kayısının yüzde 90'ına yakını bu çeşitten yapılıyor. Son yıllarda Kabaaşı, Soğancı çeşitlerinin de yaygınlaştığı görülüyor. Ayrıca Hasanbey, Çöloğlu, Çataloğlu, Şekerpare, Yeğen, Hacıkız, Paşamişmişi ve Turfanda diğer önemli Malatya kayısılarından.</p>

<p>Bu çeşitlerden Hacıhaliloğlu, Kabaaşı, Soğancı ve Çataloğlu kurutmalığa elverişli, diğerleri ise sofralık çeşitler. Kurutmalık çeşitleri diğerlerinden ayıran en önemli özellik, kuru madde oranlarının yüksek oluşu. Bu çeşitlerde kuru madde oranı yüzde 24-30 arasında değişiyor. Diğerlerinde bu oran genellikle yüzde 18-20'ye çıkıyor.</p>

<p>Kurutmalık çeşitlerden Hacıhaliloğlu, Soğancı, Çataloğlu ve Kabaaşı orta irilikte meyve oluşturuyor. Kayısı çekirdeği kabuk ve içten meydana geliyor. Meyve ağırlığının yüzde 12'sini oluşturuyor. Çekirdek içi bileşim olarak glikozit, amigdalin, nişasta, yağ ve benzeri maddelerden meydana geliyor. Acı çekirdek ilaç ve kozmetik sanayiinde; tatlı çekirdek ise gıda sanayiinde kullanılıyor. Çekirdek içi (tohum) alındıktan sonra, geriye kalan kabuk yakacak olarak kullanılıyor.</p>

<p>Büyük İskender'in seferleri sırasında kayısı M.Ö. 4. yüzyılda Anadolu'ya getirildi. Yetişmesi için uygun iklim ve topraklar Anadolu'da bulunduğundan Anadolu kayısının ikinci vatanı oldu. M.Ö. 1. yüzyılda Roma ve Pers savaşları sırasında Ermeni tüccarlar tarafından önce İtalya'ya sonra da Yunanistan'a götürüldü. İtalya ve Yunanistan'dan diğer Avrupa ülkelerine geçişi uzun yıllar aldı. 13. yüzyılda İspanya ve İngiltere, 17. yüzyılda da Fransa ve Amerika'ya götürüldü.</p>