Arga ve Akçadağ Adının Tarihçesi

Malatya’nın önemli ilçelerinden Akçadağ, eski Anadolu dilinde Arga olarak adlandırılıyordu. Arga ismi ise adını bölgenin coğrafik şartlarından alıyor. Yüksek ve yukarı anlamına gelen Arga, Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine kadar kesintisiz olarak adını koruyor. Cumhuriyetle birlikte Arga adı yerini Akçadağ’a bırakıyor.

Şükran Malkoç
Şükran Malkoç Tüm Haberleri

ARGA

“Akçadağ ilçe merkezinin adı Cumhuriyet dönemine kadar "Arga” dır. Tarihi kayıtlarda (Arka, Arca, Arga, Arqa, Arkha, Arega, Arcas) adlarıyla ilkçağ şehirlerinden biri olarak geçen bu yerleşim yeri, aynı zamanda Akçadağ ilçesinin bölge olarak da eski adıdır. "Arga” kelimesi hakkında Bilge Umar'ın Türkiye'deki tarihsel adlar isimli eserinde şu bilgiler verilmektedir:

Luwi / Pelasgos kökenli adlarda ve Luwi dilinin ardılı MÖ l. bin yıl Anadolu dillerinin konuşulduğu bölgelerdeki dillerde karşımıza çok çıkan bir sözcük. Bunun Luwi dilinde iki anlamı saptanmıştır. Birincisi yukarı, yüksek, ikincisi sınır. Bir üçüncü anlam olarak da Arga kelimesinin eski Anadolu dillerinde bir de "Işıldayan, parıldayan, ışıltı, parıltı, ak, gümüş” anlamında kullanıldığını belirterek bu anlamları ihtiva eden antik Anadolu 'daki isimlerden Argana (Ergani), Argaios (Erciyes), Argaios (Tuz Gölü güneyinde Hasan Dağındaki zirvelerden birisinin adı), Argaous (Arguvan), Akçadağ halkı daha çok Argavun olarak söylemektedir) gibi kelimelerle örneklendirerek açıklamıştır. Burada uzun olduğu için özetleyerek aldığımız ''Arga” kelimesinin anlamı yukarı, yüksek, sınır, ışıldayan, parıldayan, ışıltı, parıltı, ak, gümüş (parlak) anlamlarına gelmektedir. Kelimenin Hititler döneminden beri günümüze kadar kullanıldığı anlaşılmaktadır.

Akçadağ ova ile dağların sınırını teşkil eden bir coğrafyadır. Malatya'dan beri devam eden ova kesimi İle dağlık alanın başladığı bir sınırdır. Akçadağ’ın coğrafik açıdan durumuna bakıldığında denizden 900 ila bin 800 metre arasındaki yüksekliklerde kurulmuş yerleşim birimleri, yüksek yaylaları 2 bin 500 metrelerdeki zirveler görürüz. Bu yönüyle yüksek ve yukarıdır. Özellikle kış ve bahar aylarında Malatya'dan bakıldığında dağlarındaki karlar sebebiyle, gümüş gibi parıldayan bir coğrafya görünür. Böylece Akçadağ eski adının anlamlan olan yüksek, sınır ve ışıldayan anlamlarını tam anlamıyla yansıtmaktadır.

Arga adı Roma, Bizans, Selçuklu, Osmanlı Devleti ve Cumhuriyet dönemine kadar kesintisiz bir şekilde Milattan önceki yıllarda ilk yerleşenlerin bıraktığı adıyla yaşamaya, bugünkü ilçe merkezinin adı olarak söylenmeye devam etmiştir. Hitit dönemi tam olarak bilinmese de Roma ve Bizans dönemlerinde "Arga” yakın çevresinin Malatya'dan sonraki en büyük yerleşim merkezi olarak bir yönetim merkezi olmuştur. Özellikle 400-1400 yıllan arasında piskoposluk makamı olarak önemli bir merkez haline gelmiştir. 1100' lü yılların başında geçirdiği bir deprem ve arkasından gelen Moğol istilası sonrasında önemini büyük oranda yitirmiştir.

KEDERBEYT NAHİYESİ

Osmanlı Devleti döneminde ve Kanuni dönemi tahrir defterinde bugünkü Akçadağ ilçesi ve büyük kısmı bugünkü köylerine tekabül eden coğrafya “Kederbeyt Nahiyesi” olarak adlandırılmıştır. Bu dönemde Arga yine en büyük köy olmasına karşılık, yönetim merkezi Kederbeyt Kalesi (Küçükkürne köyü civan) civarındaki bir mevkidir. O dönemde "Akçadağ” ise bugünkü Hekimhan ilçemizin ifade ettiği coğrafyanın adıdır. Yani bugünkü Akçadağ Kederbeyt, bugünkü Hekimhan ise Akçadağ adıyla kayıtlıdır.

Kederbeyt nüfuslu bir yerleşim birimi olmaktan ziyade korunması elverişli bir kale olarak yönetim merkezi olarak ittihaz edilmiştir. 1750'li yıllarda Kederbeyt nahiyesindeki birçok yerleşim birimi Rişvan aşiretlerinin baskısı, timar sisteminin bozulması, devlet ve boybeylerinin baskıları sonucunda oluşan karışıklıklar sebebiyle boşalmıştır. Nüfusun tamamen ve kısmen göçmesi sebebiyle toprakların ekilmemesi, halkın fakirleşmesi sonucunu doğurmuş, halk bir taraftan eşkıyalık olaylarından elindeki-avucundakini kaybederken, devletin koyduğu ağır vergiler sonucu halk ya bulundukları yerleri terk etmiş veya eşkıya guruplarına katılmıştır.

AKÇADAĞ

Osmanlı Devleti bu yöredeki asayişi sağlamak ve boşalan köyleri yeniden nüfuslandırmak üzere idari bir yapılanmaya gitme zarureti duymuştur. Bu meyanda bugünkü Akçadağ ve Hekimhan ilçeleriyle Doğanşehir ve Yazıhan ilçelerinin büyük bölümünü birleştirerek "Ağcadağ” adı altında kaza yapmıştır. Kazanın yönetim merkezi ise "Arga” köyü olmuştur. Hekimhan ise Akçadağ kazasına nahiye olarak bağlanmıştır. Cumhuriyetle birlikte halkın da Akçadağ adını benimseyerek daha çok kullanır hale gelmesiyle Arga adı bırakılarak ilçe merkezine de Akçadağ adı verilmiştir. Akçadağ adının coğrafik olarak dağlarının kalkerli yapısı ve açık rengi dolayısıyla verildiği düşünülmektedir. Son dönem Osmanlıca metinlerde "Ağcadağ” olarak geçmesi de dağlarının renginden dolayı bu adı aldığını desteklemektedir.”

26 Nis 2021 - 09:25 Malatya- Gündem

Muhabir Şükran Malkoç


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Malatya Busabah Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Malatya Busabah Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Malatya Busabah Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Malatya Busabah Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.




Anket Malatya'nın en başarılı siyasetçisi kimdir?