DOLAR

17,9561$% 0.01

EURO

18,3865% 0.44

GRAM ALTIN

1.032,53%0,13

ÇEYREK ALTIN

1.693,00%-0,06

TAM ALTIN

16.600,45%0,04

BİTCOİN

418100฿%-3.58697

İkindi Vakti a 16:27
Malatya AZ BULUTLU 34°
  • Adana
  • Adıyaman
  • Afyonkarahisar
  • Ağrı
  • Amasya
  • Ankara
  • Antalya
  • Artvin
  • Aydın
  • Balıkesir
  • Bilecik
  • Bingöl
  • Bitlis
  • Bolu
  • Burdur
  • Bursa
  • Çanakkale
  • Çankırı
  • Çorum
  • Denizli
  • Diyarbakır
  • Edirne
  • Elazığ
  • Erzincan
  • Erzurum
  • Eskişehir
  • Gaziantep
  • Giresun
  • Gümüşhane
  • Hakkâri
  • Hatay
  • Isparta
  • Mersin
  • istanbul
  • izmir
  • Kars
  • Kastamonu
  • Kayseri
  • Kırklareli
  • Kırşehir
  • Kocaeli
  • Konya
  • Kütahya
  • Malatya
  • Manisa
  • Kahramanmaraş
  • Mardin
  • Muğla
  • Muş
  • Nevşehir
  • Niğde
  • Ordu
  • Rize
  • Sakarya
  • Samsun
  • Siirt
  • Sinop
  • Sivas
  • Tekirdağ
  • Tokat
  • Trabzon
  • Tunceli
  • Şanlıurfa
  • Uşak
  • Van
  • Yozgat
  • Zonguldak
  • Aksaray
  • Bayburt
  • Karaman
  • Kırıkkale
  • Batman
  • Şırnak
  • Bartın
  • Ardahan
  • Iğdır
  • Yalova
  • Karabük
  • Kilis
  • Osmaniye
  • Düzce
a
Bu Sabah TV
Bu Sabah TV

AVLU VEYA HAVLU (HAYAT)

Geçen bölümün devamı; Dilerseniz geleneksel evlerimizin bölümlerini ayrı ayrı inceleyelim:

Hasbihan Et

Geçen bölümün devamı; Dilerseniz geleneksel evlerimizin bölümlerini ayrı ayrı inceleyelim:

 

AVLU VEYA HAVLU (HAYAT)

Malatya evlerinde avlu, sıcak havalarda günlük işlerin yapıldığı, kışlık erzakların hazırlandığı açık mekanlardı. Malatya evlerinde yer alan avluların zemini taş kaplamaydı. Tandır, kuyu, çeşme, havuz, ocak gibi öğelerin bulunduğu avlular evin en renkli ve fonksiyonel bölümleriydi.

Kuyunun ya da havuzun varlığı avlu için aynı zamanda bir serinlik kaynağıydı. O yıllar evlerde buzdolabının olmadığı yıllardı, o yüzden çabuk soğutulması gereken karpuz, kavun, üzüm gibi meyveler havuza atılarak soğutulurdu. Ya da kuyuya bir sepet içinde et sarkıtılır, serinlikte bozulmadan kalırdı. Kuyular mutlaka kapaklı olurdu. Taş, tahta, mermer, demir kapaklar, evdeki çocukların, hatta bazen büyüklerin, kuyuya düşmesini önlemiş olurdu.

Evin bulaşıkları da  havuzun çeşmesinin suyuyla yıkanır, halı, kilim burada yıkanır, çamaşır suyu kaynatılırdı. İçeride, sobanın, yer ocağının isinden, kirinden arındırılırdı bu sularla. Temizlenen halılar, kilimler, kışın yeniden serilmek üzere naftalinlenerek katlanıp kaldırılırdı.

Her evde yaşanan ölüm olaylarında da avlular görevini yapardı. Cenazenin yıkandığı yer hılalarla kapatılır, kazanlarda sular ısıtılır, hoca gelir, dualar okunur, dini kurallara uygun törenle cenaze yıkanır kefenlenir ve sonsuzluğa uğurlanırdı.

YÜKLÜK

Evlerde yatak, yorgan gibi şeyleri koymaya yarayan, büyük dolap ya da yatak, yorgan konulan yerlerdi. Çocukken oynamaktan, saklanmaktan zevk aldığım yerlerin başında gelirdi.

Bazı Konak türü  evlerde yüklüklerin içine gusülhane gizlendiği olurdu.

HIZNA

Evin kışlık erzaklarının saklandığı, penceresiz ya da küçük mazgal penceresi bulunan bölümdü. Genellikle zemin katta yer alırdı. Ahşaptan yapılmış, içerisinde bulgur, un vb. erzakların saklandığı zahire (Zarğha) ambarı burada bulunurdu. Zahire ve kışlık yiyecekler, hıznanın serin bir yerinde muhafaza edilirdi. Hıznanın yeri evlerde,”Kış damı” denilen büyük odaların içinde bir bölümdü ve buraya ayrı bir kapı ile geçilirdi.

Tenekelerle kavurmalar, küplerle aşyağları, peynir, turşu, salça, pilavlık, köftelik bulgur çeşitleri, erişte, tarhana, şare (şehriye), yaz aylarında kurutulmuş biber, patlıcan, salatalık, yine küplere salamura olarak basılmış tevek, samut, karlı kış günlerinde kullanılmayı beklerlerdi. Yalnızca onlar mı? Kavanozlar dolusu gül reçeli, ayva reçeli, elma reçeli, kayısı reçeli, kızılcık reçeli, vişne reçeli, kavun reçeli, sarı erik reçeli, rengârenk gülümserdi dizildikleri raflarda. Yine kış günlerinin en organik enerji kaynağı olan pekmez, dut ve üzüm bastıkları, kesmece, kuru dut, dalında kurutulmuş kara üzüm, gün kurusu, kabuk, hoşaflık elma ya da armut gağhı yenecekleri günü beklerdi.

MUSANDERE

Hızna odasında tavana yakın merdivenle çıkılan kapalı ve kapaklı bir bölüm vardı, buna musandere yani asma kat denirdi. Musanderede pestil, ceviz, üzüm ve dut kurusu, çekirdek, kesmece, cevizli sucuklar, kuru kayısı ve gah gibi çerez çeşitleri saklanır. Bu çerezler hep kapaklı tenekeler içinde korunurdu.

 

 

MUTFAK

Evin orta odalarından birinde yer alan ve ışık almayacak şekilde düzenlenmiş  bir mekandı. Mutfak evin yaşama katı olan 1. katında yer alır ve içerisinde davlumbazlı ocak vardı. Mutfakda kapı üst çizgi sınırından itibaren dört duvarı dönecek şekilde yani elin uzanacağı yükseklikte sahenlerin, guşganaların, terpoşların gayığhların dizildiği “tağhtıbek” dediğimiz ahşap raflar bulunmaktaydı.

 

EYVAN

Evin zemin katında, yazın oturulan, üzeri kapalı, konumuna göre bir, iki veya üç yönü bahçeye veya avluya açılan, dış mekandan korkuluk veya kafes ile ayrılan dikdörtgen konumlu mekanlardı.

 

TANDIR ÖRTMESİ

Eyvan da, tandır ve ocaklar vardı. Bu bölmeye “Tandır örtmesi” denilirdi. Evlerde nüfus kalabalık ve misafir bol olduğu için ekmekler genellikle evde yapılırdı. Dışarda fırınlarda yapılan ekmeğe “çarşı ekmeği” denir ve genellikle “garipler” (yabancılar, dışardan gelenler, memurlar) tarafından tercih edilirdi.

Ekmekler, bu tandır örmelerinde imece usulü ile yapılır ardından bilik tandıra yapıştırılırdı.

Ekmek yapmak püf noktaları olan ve maharet isteyen bir iş olduğu için ekmekçi kadınlar tarafından yapılırdı. Her mahallenin ekmekçi kadını farklıydı.

Ekmek yapılacak gün, gün ağarmadan kalkılır teştlerle üç dört teneke un hamur yapılır tandır meşe odunu yakılarak ısıtılır kadınlar hamurları açar ekmekçi kadın da tandıra yapıştırıarak nar gibi kızaran ekmekleri çıkarırdı.

Ardından bilikler yapılır bazıları yağlı olur bazıları normal üzerlerine yumurta sürülür çörek otu küncü hele birde gakırdaklı olursa tadından yenmezdi.

 

SU DAMI

O yılların soğuk hava deposuydu. Hiç bir aile bozulacak yiyeceklerini soğuk hava deposuna götürmezdi. Çünkü soğuk hava deposu diye bir olgu bilinmezdi.

Eskiden her evin içinden inceden de oksa harık akardı. Bu su geçtiği kapalı mekana serinlik ve ferahlık verirdi. İşte buraya “su damı”denirdi.

Çabuk bozulan dayanıksız yiyecekler “su damında” güvenle saklanırdı.

 

 

SOFA

Geleneksel Malatya evinde sofa, bütün ailenin bir araya geldiği, evin merkezi konumunda olan, ortak kullanıma açık bölümüdür. Hem oturmak için, hem de geçiş alanı olarak kullanılan bir mekandı.

 

ARALIK

Evin alt katında yer almaktadır. Bu mekan alt kat sofası olarak da değerlendirilmektedir. Zemin kattaki odalar bu mekan etrafında sıralanmaktadır. Çoğunlukla üst kata çıkan merdivenler burada yer alır

 

CİHANNÜMA

Evlerin en üst kotunda yer almaları nedeni ile bol ışıklı ve havadar mekanlardır.

 

DEPO

Evlerin odun, kömür gibi yakacaklarının, bahçe aletlerinin vb. saklandığı mekanlardı. Depo, geleneksel Malatya evlerinde zemin katta, ışık almayan ara odalardan birinde yer alır. Depo genellikle aralık mekanına açılmaktadır. Zemin katlarda bulunan depolar ağıl ve ahır ile benzer niteliklere sahiptirler.

 

AHIR

Malatya evlerinde günlük gereksinimleri karşılayan hayvanlar için evlerin alt katlarında bir mekanın ağıl veya ahır olarak düzenlendiği görülmektedir. İçerisinde yemlik olması dışında depolama işlevli mekanlardan başka farkları bulunmamaktadır. Zemin katlarda bulunan odunluklar ağıl ve ahır ile benzer niteliklere sahiptirler. Bazıları penceresiz olmakla birlikte bazıları ise küçük kafes pencereli olarak düzenlenmiştir.

 

ARISTAĞH

Evlerde Tavan döşemesine “arıstağh” dendiği gibi tavan, tavan arası, Tavan arasında meyva konulan raf anlamına da gelir. Yapılarda, tavanda üzerine mertek dizilen kalın ağaç, Tavan ağaçlarının sonundaki Tavanı tutan, kolon görevi yapan kütüklere de “arıstağh” denir.

 

GAĞHMA

Tavanı tutan, kolon görevi yapan kütüklere denir.

 

HIZAN (HEZAN)

Tavanda enine atılan direklere denir. Toprak evlerde kirişin üzerine dikine konulan kiriş görevi gören ağaçlara da hezan denir.

 

TAKA

Duvara açılmış kapaksız, küçük dolap.

YORUMLAR

s

En az 10 karakter gerekli

Sıradaki haber:

MALATYA FUTBOLUNDAN ELİNİZİ ÇEKİN!

HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.